Współrzędne geograficzne w klasie 6
Geografia
Zestaw pomaga opanować szerokość i długość geograficzną oraz odczytywanie współrzędnych na mapie i globusie. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, przykłady i zadania sprawdzające rozpoznawanie półkul, równoleżników, południków i położenia punktów.
1.Współrzędne geograficzne
To sposób określania położenia punktu na Ziemi za pomocą dwóch wartości: szerokości geograficznej i długości geograficznej. Dzięki nim można dokładnie wskazać miejsce na mapie lub globusie.
2.Szerokość geograficzna
To odległość kątowa punktu od równika mierzona w stopniach na północ albo na południe. Określa, jak daleko punkt leży od równika.
3.Długość geograficzna
To odległość kątowa punktu od południka zerowego mierzona w stopniach na wschód albo na zachód. Określa, jak daleko punkt leży od południka zerowego.
4.Równik
To najdłuższy równoleżnik Ziemi, który dzieli ją na półkulę północną i południową. Od niego mierzy się szerokość geograficzną.
5.Południk zerowy
To południk, od którego mierzy się długość geograficzną. Przechodzi przez Greenwich w Wielkiej Brytanii i dzieli Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią.
6.Równoleżnik
To okrąg na globusie lub linia na mapie poprowadzona równolegle do równika. Równoleżniki pomagają określać szerokość geograficzną.
7.Południk
To linia łącząca biegun północny i biegun południowy. Południki pomagają określać długość geograficzną.
8.Półkula północna
To część Ziemi leżąca na północ od równika. Punkty na tej półkuli mają szerokość geograficzną północną.
9.Półkula południowa
To część Ziemi leżąca na południe od równika. Punkty na tej półkuli mają szerokość geograficzną południową.
10.Półkula wschodnia
To część Ziemi leżąca na wschód od południka zerowego. Punkty na tej półkuli mają długość geograficzną wschodnią.
11.Półkula zachodnia
To część Ziemi leżąca na zachód od południka zerowego. Punkty na tej półkuli mają długość geograficzną zachodnią.
12.Szerokość geograficzna północna
To szerokość geograficzna punktów położonych na północ od równika. Zapisuje się ją jako kierunek północny.
13.Szerokość geograficzna południowa
To szerokość geograficzna punktów położonych na południe od równika. Zapisuje się ją jako kierunek południowy.
14.Długość geograficzna wschodnia
To długość geograficzna punktów położonych na wschód od południka zerowego. Zapisuje się ją jako kierunek wschodni.
15.Długość geograficzna zachodnia
To długość geograficzna punktów położonych na zachód od południka zerowego. Zapisuje się ją jako kierunek zachodni.
16.Odczytywanie współrzędnych
Najpierw ustala się szerokość geograficzną, czyli położenie względem równika, a potem długość geograficzną, czyli położenie względem południka zerowego.
Notatka
Po co są współrzędne geograficzne
Współrzędne geograficzne to sposób dokładnego określania położenia miejsca na globusie lub mapie. Działają jak adres: dzięki nim można wskazać konkretny punkt na powierzchni Ziemi.
Składają się z dwóch elementów: szerokości geograficznej i długości geograficznej. Żeby poprawnie odczytać położenie, trzeba znać linie odniesienia, od których wykonuje się pomiar.
W praktyce współrzędne wykorzystuje się w nawigacji, podróżach, ratownictwie i podczas pracy z mapą cyfrową. Gdy znasz współrzędne, możesz odnaleźć punkt nawet wtedy, gdy nie znasz nazwy miejscowości.
Zapamiętaj
Współrzędne geograficzne zawsze składają się z dwóch części: szerokości i długości geograficznej.
Szerokość geograficzna
Szerokość geograficzna informuje, jak daleko punkt leży od równika. Mierzy się ją w stopniach na północ albo na południe od równika.
Jeśli punkt leży nad równikiem, ma szerokość geograficzną północną. Jeśli leży pod równikiem, ma szerokość geograficzną południową. Równik ma szerokość geograficzną równą zero.
Do odczytywania szerokości służą równoleżniki. Są to linie biegnące równolegle do równika. Na mapie zwykle układają się poziomo, a na globusie tworzą okręgi o różnej długości.
Przykład
Punkt leżący na północ od równika ma szerokość północną, a punkt leżący na południe od równika ma szerokość południową.
Długość geograficzna
Długość geograficzna informuje, jak daleko punkt leży od południka zerowego. Mierzy się ją w stopniach na wschód albo na zachód od tego południka.
Południk zerowy przechodzi przez Greenwich w Wielkiej Brytanii. Dzieli Ziemię na półkulę wschodnią i półkulę zachodnią. Punkt leżący na wschód od tej linii ma długość wschodnią, a punkt leżący na zachód ma długość zachodnią.
Do odczytywania długości służą południki. Łączą one biegun północny i biegun południowy. Na mapie zwykle biegną pionowo, a na globusie tworzą półokręgi.
Ważne
Nie myl szerokości z długością: szerokość mierzymy od równika, a długość od południka zerowego.
Równoleżniki i południki
Równoleżniki i południki tworzą razem siatkę geograficzną. To ona pozwala znaleźć położenie punktu na Ziemi.
Równoleżniki są równoległe do równika i pomagają ustalić szerokość geograficzną. Najdłuższym równoleżnikiem jest równik. Im bliżej biegunów, tym równoleżniki są krótsze.
Południki łączą oba bieguny i pomagają ustalić długość geograficzną. Wszystkie południki mają taką samą długość. Szczególnie ważny jest południk zerowy, bo od niego zaczyna się pomiar długości.
Znajomość tych linii ułatwia odczytywanie mapy oraz rozpoznawanie, na której półkuli leży dany punkt.
Jak odczytywać współrzędne
Podczas odczytywania położenia punktu najlepiej działać krok po kroku. Najpierw sprawdź szerokość geograficzną, czyli położenie względem równika. Potem ustal długość geograficzną, czyli położenie względem południka zerowego.
Zwróć uwagę na kierunki: północ lub południe przy szerokości oraz wschód lub zachód przy długości. Bez podania kierunku zapis byłby niepełny, bo ta sama liczba stopni może występować po dwóch stronach linii odniesienia.
Przy pracy z mapą trzeba czytać wartości z siatki geograficznej uważnie i spokojnie. Ważne jest też, aby nie zamienić kolejności zapisu.
- najpierw szerokość geograficzna
- potem długość geograficzna
- przy każdej wartości podaj kierunek
- sprawdź, na której półkuli leży punkt
Półkule i typowe błędy
Równik dzieli Ziemię na półkulę północną i półkulę południową. Południk zerowy dzieli Ziemię na półkulę wschodnią i półkulę zachodnią. Każdy punkt, poza tymi leżącymi dokładnie na liniach podziału, należy jednocześnie do jednej półkuli północnej albo południowej oraz do jednej wschodniej albo zachodniej.
Najczęstszy błąd to mylenie szerokości z długością. Uczniowie czasem też zapominają o kierunku albo odczytują najpierw długość, a potem szerokość. To prowadzi do błędnego wskazania miejsca.
Warto zapamiętać prostą zasadę: równoleżniki pomagają ustalać szerokość, a południki pomagają ustalać długość. Gdy punkt leży na równiku, jego szerokość wynosi zero. Gdy leży na południku zerowym, jego długość wynosi zero.
Zapamiętaj
Równik = początek szerokości geograficznej, południk zerowy = początek długości geograficznej.
Quizy w tym zestawie
19 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu