Strefowość i piętrowość klimatyczno-roślinna
Geografia
Zestaw wyjaśnia, czym są strefowość i piętrowość klimatyczno-roślinna oraz jak wpływają na krajobrazy świata. Znajdziesz tu najważniejsze pojęcia, przykłady ze świata i pytania, które pomogą utrwalić zależności między klimatem, wysokością nad poziomem morza oraz roślinnością.
1.strefowość klimatyczno-roślinna
To układ stref na Ziemi, w których wraz ze zmianą szerokości geograficznej zmieniają się klimat, roślinność i krajobraz. Im dalej od równika, tym zwykle jest chłodniej, a warunki życia roślin i zwierząt stają się inne.
2.piętrowość klimatyczno-roślinna
To zmiana klimatu i roślinności wraz ze wzrostem wysokości w górach. Im wyżej, tym temperatura jest niższa, dlatego rośliny rosną w kolejnych piętrach, podobnie jak strefy od równika ku biegunom.
3.szerokość geograficzna
To położenie miejsca względem równika. Ma duży wpływ na ilość energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi, a więc także na klimat i typ roślinności.
4.wysokość nad poziomem morza
To wysokość danego miejsca mierzona od poziomu morza. Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada, dlatego w górach roślinność układa się piętrami.
5.las równikowy
Gęsty, wiecznie zielony las rosnący w pobliżu równika. Jest tam przez cały rok gorąco i wilgotno, dlatego roślinność jest bardzo bujna.
6.sawanna
Krajobraz ciepłych obszarów z trawami i pojedynczymi drzewami, na przykład akacjami. Występuje tam pora deszczowa i pora sucha.
7.step
Rozległy obszar porośnięty głównie trawami, prawie bez drzew. Występuje tam mało opadów, ale więcej niż na pustyni.
8.tajga
Rozległe lasy iglaste strefy chłodnej. Rosną tam głównie świerki, sosny i modrzewie, bo dobrze znoszą długą i mroźną zimę.
9.tundra
Bezleśny obszar strefy bardzo chłodnej. Rosną tam mchy, porosty, trawy i niskie krzewy, bo lato jest krótkie, a ziemia długo pozostaje zmarznięta.
10.pustynia gorąca
Obszar o bardzo małych opadach i wysokich temperaturach. Roślinność jest skąpa, ponieważ brakuje wody.
11.krajobraz śródziemnomorski
Krajobraz obszarów z gorącym, suchym latem i łagodną, wilgotną zimą. Rosną tam między innymi oliwki, cyprysy i krzewy odporne na suszę.
12.granica lasu
To najwyższa wysokość w górach, do której mogą rosnąć drzewa. Powyżej jest za zimno i warunki są zbyt trudne dla lasu.
Notatka
Co to jest strefowość klimatyczno-roślinna
Strefowość klimatyczno-roślinna to układ pasów na Ziemi, w których zmieniają się klimat, roślinność i cały krajobraz. Te pasy są ułożone mniej więcej równolegle do równika. Dzieje się tak dlatego, że różne obszary Ziemi dostają inną ilość energii słonecznej.
Blisko równika promienie słoneczne padają bardziej pionowo, więc jest tam cieplej. Im dalej od równika, tym promienie padają bardziej skośnie i ogrzewają powierzchnię słabiej. Dlatego od obszarów gorących przechodzimy stopniowo do umiarkowanych, chłodnych i bardzo zimnych.
Strefowość pomaga wyjaśnić, dlaczego w jednych miejscach rosną gęste lasy, a w innych tylko trawy, krzewy albo mchy i porosty. Na klimat wpływają też opady, więc nie tylko temperatura decyduje o wyglądzie krajobrazu.
Najważniejsze strefy i krajobrazy świata
W pobliżu równika występuje las równikowy. Jest tam przez cały rok gorąco, wilgotno i pada dużo deszczu. Dzięki temu roślinność jest bardzo bujna.
Dalej od równika pojawia się sawanna. Nadal jest ciepło, ale opady są mniejsze i występują okresowo. Dlatego dominują tam trawy i pojedyncze drzewa.
Na obszarach bardzo suchych występuje pustynia gorąca. Główną cechą tego krajobrazu jest mała ilość opadów. Roślin jest niewiele, bo brakuje wody.
W strefie umiarkowanej spotykamy step oraz las strefy umiarkowanej. Step jest bardziej suchy i porośnięty głównie trawami, a w lesie strefy umiarkowanej rosną drzewa liściaste i mieszane.
W chłodniejszych częściach świata rozciąga się tajga, czyli wielkie lasy iglaste. Jeszcze dalej ku biegunom leży tundra — obszar bez drzew, z mchami, porostami i niskimi krzewami.
Zapamiętaj
Im dalej od równika, tym zwykle niższa temperatura i inne typy roślinności.
Czym jest piętrowość klimatyczno-roślinna
Piętrowość klimatyczno-roślinna występuje w górach. Oznacza, że wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza zmieniają się temperatura, warunki życia i rodzaje roślin. Im wyżej, tym jest zwykle chłodniej.
Dlatego w górach roślinność nie jest jednakowa od podnóża aż po szczyt. Na niższych wysokościach mogą rosnąć lasy, wyżej pojawiają się niższe krzewy i trawy, a jeszcze wyżej obszary prawie bez roślin.
Ważnym pojęciem jest granica lasu. To najwyższa wysokość, do której mogą rosnąć drzewa. Powyżej tej granicy jest dla nich za zimno i warunki są zbyt trudne.
Piętrowość pokazuje więc, że podobne zmiany jak na całej Ziemi od równika ku biegunom mogą wystąpić także na jednej górze — od jej podnóża aż po wierzchołek.
Podobieństwo strefowości i piętrowości
Strefowość i piętrowość są do siebie podobne, bo w obu przypadkach zmieniają się temperatura, roślinność i wygląd krajobrazu. Różnica polega na tym, że strefowość obserwujemy głównie na całej kuli ziemskiej, a piętrowość w górach.
W strefowości zmiany zachodzą wraz z odległością od równika. W piętrowości zmiany zachodzą wraz z wysokością. Można więc powiedzieć, że wejście wysoko w góry przypomina trochę podróż od cieplejszych obszarów ku chłodniejszym.
Przykład
U podnóża góry może rosnąć las, wyżej łąki górskie, a jeszcze wyżej skały i śnieg.
Jak rozpoznawać te zjawiska na przykładach
Jeśli w zadaniu pojawia się zmiana przyrody od równika ku biegunom, chodzi o strefowość. Jeżeli opis dotyczy wspinania się na górę i kolejnych pasów roślinności, chodzi o piętrowość.
Warto zwracać uwagę na słowa: „im dalej od równika”, „w pobliżu równika”, „ku biegunom”, „coraz wyżej”, „na stoku”, „u podnóża” i „na szczycie”. One często podpowiadają, o którym zjawisku jest mowa.
Przy rozpoznawaniu krajobrazu pomagają też jego cechy:
- las równikowy — gorąco i bardzo wilgotno przez cały rok,
- sawanna — trawy i pojedyncze drzewa,
- pustynia gorąca — skrajnie mało opadów,
- tajga — rozległe lasy iglaste,
- tundra — brak drzew i bardzo chłodny klimat.
Ważne
Częsty błąd to mylenie strefowości z piętrowością. Strefowość dotyczy szerokości geograficznej, a piętrowość wysokości w górach.
Dlaczego trzeba to rozumieć
Znajomość strefowości klimatyczno-roślinnej i piętrowości klimatyczno-roślinnej pomaga zrozumieć, dlaczego świat jest tak zróżnicowany. Dzięki temu łatwiej wyjaśnić, czemu w jednych miejscach są gęste lasy, w innych trawiaste równiny, a jeszcze gdzie indziej pustynie lub tereny bardzo zimne.
To także ważne przy czytaniu map, opisywaniu krajobrazów i porównywaniu różnych części świata. Kiedy znasz zależność między położeniem, wysokością i klimatem, łatwiej przewidzieć, jaka roślinność może występować w danym miejscu.
Na sprawdzianie warto umieć:
- wyjaśnić, czym jest strefowość,
- wyjaśnić, czym jest piętrowość,
- podać przykłady krajobrazów związanych z różnymi strefami,
- wskazać podobieństwo i różnicę między tymi dwoma zjawiskami.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu