Ruch obrotowy Ziemi i jego następstwa

Ruch obrotowy Ziemi to obracanie się naszej planety wokół własnej osi. Oś Ziemi jest linią umowną przechodzącą przez biegun północny i biegun południowy. Jeden pełny obrót trwa około 24 godzin, czyli jedną dobę.

Ten ruch odbywa się stale, chociaż na co dzień go nie odczuwamy. Tak jak pasażer w jadącym pociągu zwykle nie czuje samego ruchu, tak człowiek na Ziemi nie zauważa jej obrotu bezpośrednio. Skutki tego ruchu widzimy jednak bardzo wyraźnie każdego dnia.

Najważniejszym skutkiem ruchu obrotowego jest występowanie dnia i nocy. W danej chwili tylko jedna część Ziemi jest oświetlana przez Słońce. Na tej części panuje dzień. Druga część planety jest w cieniu i tam trwa noc.

Ponieważ Ziemia cały czas się obraca, miejsca oświetlone i zacienione zmieniają się. Dlatego po nocy przychodzi dzień, a po dniu noc. To zjawisko powtarza się regularnie i tworzy rytm dobowy życia ludzi, zwierząt i roślin.

Warto pamiętać, że Słońce nie „włącza się” i nie „wyłącza”. Zmiana dnia i nocy wynika z położenia danego miejsca na obracającej się Ziemi.

Gdy patrzymy na niebo, wydaje się nam, że Słońce przesuwa się od wschodu ku zachodowi. To zjawisko nazywamy widomą wędrówką Słońca. Słowo „widoma” oznacza tutaj „pozorna” — tak wygląda to dla obserwatora na Ziemi.

W rzeczywistości codzienny pozorny ruch Słońca wynika z tego, że obraca się Ziemia, a nie że Słońce krąży wokół niej raz na dobę. Rano obserwujemy wschód Słońca, w środku dnia Słońce jest wysoko nad horyzontem, a wieczorem następuje zachód Słońca.

Górowanie Słońca to moment, gdy Słońce znajduje się najwyżej nad horyzontem w ciągu dnia. Wtedy jego promienie padają inaczej niż rano czy wieczorem, dlatego cień rzucany przez przedmioty jest zwykle najkrótszy.

Obserwacja cienia to prosty sposób zauważenia zmian położenia Słońca. Rano cień jest długi, później staje się krótszy, a po górowaniu znów się wydłuża. Takie codzienne obserwacje pomagają zrozumieć, że pozorny ruch Słońca ma związek z obrotem Ziemi.

Skoro Ziemia się obraca, to w różnych miejscach świata Słońce góruje o różnej porze. Gdy w jednym miejscu jest rano, gdzie indziej może być już południe albo wieczór. Właśnie dlatego wprowadzono strefy czasowe.

Strefa czasowa to obszar, na którym obowiązuje ten sam czas urzędowy. Dzięki temu łatwiej organizować życie codzienne, podróże, komunikację i pracę. Nie dałoby się wygodnie funkcjonować, gdyby każde miasto miało zupełnie inny czas.

Strefy czasowe są więc praktycznym skutkiem ruchu obrotowego Ziemi. Pokazują, że nasza planeta jest oświetlana nierównocześnie w różnych miejscach.

Na sprawdzianie warto umieć wyjaśnić, czym jest ruch obrotowy Ziemi, ile trwa doba i jakie są najważniejsze następstwa tego ruchu. Trzeba też rozpoznawać pojęcia: dzień i noc, widoma wędrówka Słońca, górowanie Słońca i strefy czasowe.

Dobrze jest umieć podać proste zależności:

• dzień i noc wynikają z oświetlenia tylko części Ziemi,
• Słońce pozornie wschodzi na wschodzie i zachodzi na zachodzie,
• podczas górowania Słońce jest najwyżej nad horyzontem,
• strefy czasowe istnieją dlatego, że w różnych miejscach na Ziemi jest inna pora dnia.