Wybory i ordynacja wyborcza w Polsce
WOS
Zestaw wyjaśnia najważniejsze zasady polskiego prawa wyborczego i przebieg wyborów. Poznasz rodzaje wyborów, cechy wyborów demokratycznych, rolę Państwowej Komisji Wyborczej oraz podstawowe pojęcia związane z głosowaniem i liczeniem głosów.
1.Wybory
To sposób wyłaniania przedstawicieli lub osób pełniących funkcje publiczne przez głosowanie obywateli. W państwie demokratycznym wybory są podstawową formą decydowania o władzy.
2.Ordynacja wyborcza
To zbiór przepisów określających zasady przeprowadzania wyborów. Reguluje m.in. kto może głosować, jak zgłasza się kandydatów, jak przebiega głosowanie i jak liczy się głosy.
3.Czynne prawo wyborcze
Prawo do głosowania w wyborach. W Polsce przysługuje obywatelom, którzy najpóźniej w dniu głosowania ukończyli wymagany wiek i nie zostali pozbawieni praw publicznych lub wyborczych.
4.Bierne prawo wyborcze
Prawo do kandydowania w wyborach. Wymagany wiek zależy od rodzaju wyborów i urzędu, o który ubiega się kandydat.
5.Powszechność wyborów
Zasada oznaczająca, że w wyborach może uczestniczyć jak najszerszy krąg uprawnionych obywateli, bez nieuzasadnionego wykluczania grup społecznych.
6.Równość wyborów
Zasada, według której każdy wyborca ma tyle samo głosów i każdy głos ma taką samą wartość. Oznacza też równe zasady ubiegania się o poparcie wyborców.
7.Bezpośredniość wyborów
Zasada oznaczająca, że wyborcy głosują bezpośrednio na kandydatów lub listy kandydatów, a nie przez pośredników.
8.Tajność głosowania
Zasada gwarantująca, że nikt nie może być zmuszany do ujawnienia, na kogo głosował. Ma chronić wolność decyzji wyborcy.
9.Wolność wyborów
Oznacza, że wyborca podejmuje decyzję bez przymusu, nacisków i zastraszania. Kandydaci i komitety powinni mieć możliwość prowadzenia legalnej kampanii.
10.Wybory do Sejmu
Są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym. Posłów wybiera się na czteroletnią kadencję.
11.Wybory do Senatu
Są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Senatorów wybiera się w okręgach jednomandatowych na czteroletnią kadencję.
12.Wybory Prezydenta RP
Są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym. Prezydent wybierany jest na pięcioletnią kadencję; może być wybrany ponownie tylko raz.
13.Wybory samorządowe
To wybory do rad gmin, powiatów i sejmików województw oraz wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Pozwalają mieszkańcom decydować o władzach lokalnych.
14.Wybory do Parlamentu Europejskiego
W tych wyborach obywatele wybierają polskich przedstawicieli do Parlamentu Europejskiego. Są one powszechne, równe, bezpośrednie i tajne.
15.Kadencja
To okres, na jaki wybiera się dany organ władzy lub osobę pełniącą urząd. Po upływie kadencji zwykle przeprowadza się kolejne wybory.
16.Komitet wyborczy
To podmiot zgłaszający kandydatów i prowadzący kampanię wyborczą. Komitet mogą utworzyć np. partie polityczne, koalicje lub wyborcy.
17.Kampania wyborcza
To okres, w którym komitety i kandydaci prezentują programy, przekonują wyborców i prowadzą działania promocyjne zgodnie z prawem.
18.Cisza wyborcza
To okres bezpośrednio przed głosowaniem i w dniu głosowania, gdy zabroniona jest agitacja wyborcza i publikacja sondaży. Ma zapewnić wyborcom spokojne podjęcie decyzji.
19.Agitacja wyborcza
To publiczne zachęcanie do głosowania na określonego kandydata lub komitet albo zniechęcanie do głosowania na innych. Jest dozwolona tylko w czasie kampanii i na zasadach określonych przez prawo.
20.Okręg wyborczy
To obszar, z którego wybiera się określoną liczbę przedstawicieli. Podział na okręgi ma znaczenie dla zgłaszania kandydatów i liczenia wyników.
21.Obwód głosowania
To jednostka organizacyjna utworzona na potrzeby głosowania, obejmująca określoną grupę wyborców. W obwodzie działa komisja wyborcza i znajduje się lokal wyborczy.
22.Lista wyborcza
To zestaw kandydatów zgłoszonych przez komitet w danym okręgu. W wyborach proporcjonalnych wyborca głosuje na listę i zwykle wskazuje kandydata z tej listy.
23.Mandat
To uprawnienie do sprawowania funkcji przedstawiciela wybranego w wyborach, np. posła, senatora czy radnego. Liczba mandatów zależy od rodzaju wyborów i wyników głosowania.
24.Próg wyborczy
To minimalny procent głosów, który komitet musi zdobyć, aby uczestniczyć w podziale mandatów w niektórych wyborach proporcjonalnych. Ma ograniczać nadmierne rozdrobnienie parlamentu.
25.System proporcjonalny
System wyborczy, w którym liczba mandatów przypadających komitetom zależy od odsetka zdobytych głosów. Stosowany jest m.in. w wyborach do Sejmu.
26.System większościowy
System wyborczy, w którym mandat zdobywa kandydat z najlepszym wynikiem w okręgu. W Polsce stosuje się go m.in. w wyborach do Senatu.
27.Jednomandatowy okręg wyborczy
To okręg, w którym do obsadzenia jest tylko jeden mandat. Zwycięża jeden kandydat z najlepszym wynikiem.
28.Frekwencja wyborcza
To procent uprawnionych wyborców, którzy wzięli udział w głosowaniu. Wysoka frekwencja świadczy zwykle o dużym zainteresowaniu obywateli życiem publicznym.
29.Karta do głosowania
To oficjalny dokument, na którym wyborca oddaje głos zgodnie z instrukcją. Nieprawidłowe wypełnienie karty może spowodować nieważność głosu.
30.Głos ważny
To głos oddany zgodnie z przepisami, pozwalający jednoznacznie ustalić wybór wyborcy. Tylko głosy ważne liczą się przy ustalaniu wyników.
31.Głos nieważny
To głos, którego nie można zaliczyć z powodu naruszenia zasad głosowania, np. braku prawidłowego oznaczenia wyboru lub oddania głosu na więcej kandydatów niż wolno.
32.Państwowa Komisja Wyborcza
To organ odpowiedzialny za nadzór nad przestrzeganiem prawa wyborczego i organizacją wyborów. PKW ogłasza oficjalne wyniki wyborów.
33.Obwodowa komisja wyborcza
To komisja działająca w lokalu wyborczym. Wydaje karty do głosowania, czuwa nad przebiegiem głosowania i liczy głosy w obwodzie.
34.Spis wyborców
To wykaz osób uprawnionych do głosowania w danym obwodzie. Umieszczenie w spisie pozwala otrzymać kartę do głosowania.
35.Referendum
To forma demokracji bezpośredniej, w której obywatele sami rozstrzygają ważną sprawę w głosowaniu. Nie jest wyborem osób, lecz decyzją w konkretnej kwestii.
36.Demokracja przedstawicielska
To ustrój, w którym obywatele wybierają swoich przedstawicieli do organów władzy, zamiast samodzielnie podejmować wszystkie decyzje polityczne.
37.Protest wyborczy
To przewidziane prawem zgłoszenie naruszeń dotyczących przebiegu wyborów lub ustalenia wyników. Służy kontroli legalności procesu wyborczego.
38.Druga tura wyborów
Ponowne głosowanie między najlepszymi kandydatami, jeśli w pierwszej turze nikt nie uzyskał wymaganej większości. W Polsce występuje m.in. w wyborach prezydenckich.