Strona czynna i bierna czasownika
Polski
Zestaw pomaga zrozumieć, czym różni się strona czynna od biernej i jak rozpoznawać je w zdaniach. Znajdziesz tu fiszki, quizy oraz krótką notatkę z przykładami, dzięki którym łatwiej przerobisz ten temat przed sprawdzianem.
1.strona czynna
Forma czasownika, w której wykonawca czynności jest wyraźny i to on coś robi. W zdaniu najczęściej podmiot wykonuje działanie, np. „Ola czyta książkę”.
2.strona bierna
Forma czasownika, w której najważniejszy staje się obiekt czynności, czyli to, na czym wykonuje się działanie. Wykonawca może być podany albo pominięty, np. „Książka jest czytana przez Olę”.
3.wykonawca czynności
Osoba, zwierzę lub rzecz, które wykonują działanie. W stronie czynnej zwykle stoi na miejscu podmiotu, np. w zdaniu „Tata naprawia rower” wykonawcą czynności jest tata.
4.obiekt czynności
To, na co jest skierowane działanie. W stronie biernej często właśnie obiekt staje się najważniejszy, np. w zdaniu „Rower jest naprawiany przez tatę” obiektem czynności jest rower.
5.czasownik przechodni
To taki czasownik, przy którym czynność przechodzi na jakiś obiekt, np. „czytać książkę”, „malować płot”, „piec ciasto”. Z takich czasowników można zwykle utworzyć stronę bierną.
6.czasownik nieprzechodni
To taki czasownik, przy którym czynność nie przechodzi na obiekt, np. „iść”, „spać”, „leżeć”. Od takich czasowników zwykle nie tworzy się strony biernej.
7.jak tworzymy stronę bierną
Najczęściej używamy czasownika „być” lub „zostać” oraz formy typu „napisany”, „umalowany”, „zrobiona”, np. „List został napisany”, „Ściana jest malowana”.
8.przyimek „przez” w stronie biernej
W stronie biernej wykonawcę czynności często wprowadza wyraz „przez”, np. „Obiad został ugotowany przez mamę”. Czasem wykonawca w ogóle nie jest podany.
9.zamiana strony czynnej na bierną
Przy zamianie obiekt czynności staje się podmiotem zdania, a wykonawca może pojawić się po wyrazie „przez”, np. „Kasia podlewa kwiaty” → „Kwiaty są podlewane przez Kasię”.
10.po co używamy strony biernej
Strony biernej używamy, gdy ważniejsza jest sama czynność albo jej rezultat niż wykonawca. Np. „Most został otwarty” – najważniejsze jest otwarcie mostu, a nie to, kto to zrobił.
Notatka
Co to jest strona czynna i bierna
Strona czasownika pokazuje, jak w zdaniu przedstawiona jest czynność. Najczęściej mówimy o stronie czynnej i stronie biernej.
W stronie czynnej ktoś wykonuje działanie. Podmiot jest aktywny i robi coś sam. Na przykład w zdaniu „Kasia rysuje obrazek” to Kasia wykonuje czynność.
W stronie biernej najważniejsze staje się to, na czym czynność jest wykonywana. Na przykład: „Obrazek jest rysowany przez Kasię”. Tu uwaga skupia się na obrazku, a nie na wykonawcy.
Zapamiętaj
Strona czynna odpowiada na pytanie „kto robi?”, a strona bierna często podkreśla „co jest robione?”.
Jak rozpoznać stronę czynną
W stronie czynnej łatwo wskazać wykonawcę czynności. Najczęściej podmiot stoi na początku zdania i łączy się z czasownikiem, który nazywa działanie.
Przykłady:
- „Tata naprawia rower.”
- „Uczniowie czytają lekturę.”
- „Piekarz piecze chleb.”
W tych zdaniach tata, uczniowie i piekarz są aktywni. To oni coś robią. Ważne jest więc, kto działa.
W stronie czynnej często łatwo zadać pytanie: kto? co robi? Jeśli odpowiedź jest prosta, prawdopodobnie masz do czynienia właśnie z tą stroną.
Jak rozpoznać stronę bierną
W stronie biernej najważniejszy jest obiekt czynności, czyli to, na co działanie jest skierowane. Wykonawca może być podany, ale nie musi.
Często pojawiają się formy z czasownikami być albo zostać, na przykład:
- „Rower jest naprawiany przez tatę.”
- „Lektura została przeczytana.”
- „Chleb był pieczony rano.”
Sygnałami strony biernej bywają słowa jest, był, został, została, zostały oraz wyrażenie z przyimkiem przez.
Ważne
Nie w każdym zdaniu strony biernej musi wystąpić wykonawca czynności. Zdanie „Okno zostało otwarte” też jest w stronie biernej, choć nie wiemy, kto je otworzył.
Kiedy można utworzyć stronę bierną
Stronę bierną tworzymy najczęściej od takich czasowników, przy których czynność przechodzi na jakiś obiekt. Mówimy wtedy o czasownikach przechodnich.
Przykłady:
- „malować ścianę”
- „czytać książkę”
- „budować dom”
Możemy powiedzieć:
- „Ściana jest malowana.”
- „Książka została przeczytana.”
- „Dom jest budowany.”
Nie od wszystkich czasowników da się utworzyć stronę bierną. Trudno lub niepoprawnie brzmią formy od czasowników takich jak spać, iść, leżeć. To dlatego, że te czynności nie przechodzą na żaden obiekt.
Przykład
„Dziecko śpi” nie zamienimy poprawnie na stronę bierną, bo sen nie jest wykonywany na jakimś przedmiocie czy osobie.
Jak zamieniać stronę czynną na bierną
Przy zamianie zdania ze strony czynnej na bierną trzeba zauważyć dwie rzeczy: kto wykonuje czynność i na co ta czynność przechodzi.
Spójrz:
- „Mama myje okno.”
- „Okno jest myte przez mamę.”
W pierwszym zdaniu najważniejsza jest mama. W drugim na pierwszym planie pojawia się okno. Wykonawca przechodzi zwykle do części zdania z wyrażeniem przez mamę.
Podobnie:
- „Kucharz gotuje zupę.” → „Zupa jest gotowana przez kucharza.”
- „Uczniowie przygotowali dekoracje.” → „Dekoracje zostały przygotowane przez uczniów.”
Podczas zamiany trzeba uważać na poprawną formę wyrazów. Zmienia się nie tylko kolejność, ale też postać czasownika.
Po co używa się strony biernej
Strona bierna przydaje się wtedy, gdy ważniejszy jest skutek czynności albo sam jej przedmiot, a nie osoba wykonująca działanie. Często spotkasz ją w informacjach, opisach i komunikatach.
Przykłady:
- „Most został otwarty.”
- „Konkurs został rozstrzygnięty.”
- „Boisko jest remontowane.”
W takich zdaniach najważniejsze jest to, co się stało. Nie zawsze trzeba podawać wykonawcę. Czasem nie jest on znany, a czasem po prostu nie jest najważniejszy.
Dobrze jest umieć rozróżniać obie strony, bo wtedy łatwiej rozumieć sens zdań i poprawnie je budować.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu