Przymiotnik i przysłówek

Przymiotnik i przysłówek to części mowy, które bardzo często spotykamy w zdaniach. Pomagają dokładniej opisać świat: osoby, przedmioty, miejsca, czynności i zjawiska.

Przymiotnik nazywa cechy. Odpowiada najczęściej na pytania: jaki? jaka? jakie? który? czyj?. Dzięki niemu wiemy, że dom jest duży, pies jest groźny, a zeszyt jest nowy.

Przysłówek najczęściej określa czasownik. Odpowiada głównie na pytania: jak? gdzie? kiedy?. Dzięki niemu wiemy, że ktoś biegnie szybko, stoi blisko albo wróci jutro.

• przymiotnik: czerwony, mały, zimny, maminy
• przysłówek: szybko, daleko, wcześnie, ostrożnie

Przymiotnik łączy się z rzeczownikiem i określa jego cechę. W zdaniu trzeba więc najpierw znaleźć rzeczownik, a potem sprawdzić, jaki wyraz go opisuje.

Przykłady:

• wysoki chłopiec
• zielona trawa
• słodkie jabłko
• stary rower

Przymiotnik zmienia swoją formę, aby pasować do rzeczownika. Mówimy: miły kolega, miła koleżanka, miłe dziecko. Widać tu zmianę rodzaju.

Przymiotnik może też odpowiadać na pytania czyj? i który?, na przykład: tatowy plecak, pierwszy zawodnik.

Przymiotnik jest częścią mowy odmienną. To znaczy, że może zmieniać formę. Odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki.

W liczbie pojedynczej wyróżniamy:

• rodzaj męski: wesoły chłopiec
• rodzaj żeński: wesoła dziewczynka
• rodzaj nijaki: wesołe dziecko

W liczbie mnogiej też dobieramy formę do rzeczownika, na przykład:

• weseli uczniowie
• wesołe dzieci

Bardzo ważne jest to, że przymiotnik musi zgadzać się z rzeczownikiem. Jeśli rzeczownik jest w liczbie mnogiej albo w innym przypadku, przymiotnik też przyjmie odpowiednią formę.

Przysłówek najczęściej określa czynność, czyli czasownik. Mówi, jak, gdzie albo kiedy coś się dzieje. W zdaniu warto więc najpierw znaleźć czasownik, a potem zapytać o szczegóły tej czynności.

Przykłady:

• biegnie szybko
• mówi cicho
• stoi blisko
• wróci jutro

Przysłówek nie odmienia się przez rodzaje, liczby ani przypadki. Dlatego jego forma zwykle nie zmienia się tak jak forma przymiotnika.

Porównaj:

• cichy głos — tu „cichy” to przymiotnik, bo określa rzeczownik „głos”
• mówi cicho — tu „cicho” to przysłówek, bo określa czasownik „mówi”

To rozróżnienie jest bardzo ważne, bo te wyrazy są do siebie podobne, ale pełnią w zdaniu inną funkcję.

Stopniowanie polega na porównywaniu cech albo sposobu wykonywania czynności. Wyróżniamy trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy.

Przykłady przymiotników:

• miły, milszy, najmilszy
• długi, dłuższy, najdłuższy
• ciekawy, bardziej ciekawy, najbardziej ciekawy

Przykłady przysłówków:

• szybko, szybciej, najszybciej
• cicho, ciszej, najciszej
• ostrożnie, bardziej ostrożnie, najbardziej ostrożnie

Stopień równy to forma podstawowa, bez porównania. Stopień wyższy służy do porównania dwóch osób, rzeczy lub czynności. Stopień najwyższy pokazuje, że ktoś lub coś wyróżnia się w całej grupie.

Są dwa częste sposoby stopniowania: proste i opisowe.

Stopniowanie proste polega na zmianie wyrazu, na przykład:

• tani, tańszy, najtańszy
• mądry, mądrzejszy, najmądrzejszy
• wcześnie, wcześniej, najwcześniej

Stopniowanie opisowe tworzymy za pomocą wyrazów bardziej, mniej, najbardziej, najmniej. Używamy go wtedy, gdy tak brzmi naturalnie i poprawnie, na przykład:

• bardziej pracowity
• najbardziej interesujący
• mniej uważnie

W praktyce trzeba zapamiętać, że nie każdy wyraz stopniuje się tak samo. Czasem poprawna jest forma prosta, a czasem opisowa.

Podczas nauki warto zawsze sprawdzać, czy dany wyraz jest przymiotnikiem czy przysłówkiem, bo od tego zależy jego rola w zdaniu i sposób użycia.