Opowiadanie twórcze i odtwórcze
Polski
Zestaw wyjaśnia, czym różni się opowiadanie twórcze od odtwórczego oraz jak zbudować ciekawe, poprawne opowiadanie. Znajdziesz tu najważniejsze zasady kompozycji, planowania wydarzeń, tworzenia narracji i dobierania słownictwa.
1.opowiadanie odtwórcze
To wypowiedź, w której odtwarzamy znaną historię, wydarzenie lub treść lektury. Trzeba zachować najważniejsze fakty, kolejność zdarzeń i sens opisywanej sytuacji, ale można używać własnych słów.
2.opowiadanie twórcze
To wypowiedź, w której samodzielnie tworzymy historię albo dopisujemy własne wydarzenia do znanej sytuacji. Ważne są pomysł, logiczny przebieg akcji i zgodność z tematem.
3.kompozycja opowiadania
To sposób ułożenia treści. Najczęściej opowiadanie ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Dzięki temu tekst jest uporządkowany i łatwy do zrozumienia.
4.wstęp
Początkowa część opowiadania. Przedstawia miejsce, czas, bohaterów i sytuację wyjściową. Ma przygotować czytelnika do dalszych wydarzeń.
5.rozwinięcie
Najdłuższa część opowiadania. To w niej dzieją się najważniejsze wydarzenia, pojawia się problem, przygoda albo konflikt. Zdarzenia powinny układać się logicznie.
6.zakończenie
Końcowa część opowiadania. Pokazuje, jak skończyły się wydarzenia i co z nich wynikło. Powinno zamykać historię, a nie urywać jej nagle.
7.plan wydarzeń
Krótki zapis kolejnych punktów historii. Pomaga uporządkować treść i nie pominąć ważnych momentów podczas pisania opowiadania.
8.narrator
Osoba mówiąca w opowiadaniu. Może opowiadać w pierwszej osobie, jako uczestnik wydarzeń, albo w trzeciej osobie, jako ktoś opowiadający o bohaterach.
9.narracja pierwszoosobowa
Narrator mówi o sobie i używa form takich jak „ja”, „poszedłem”, „widziałam”. Sprawia, że historia wydaje się bardziej osobista.
10.narracja trzecioosobowa
Narrator opowiada o bohaterach, używając form takich jak „on”, „ona”, „poszli”. Dzięki temu może pokazywać wydarzenia z większego dystansu.
11.dialog
Rozmowa bohaterów zapisana w tekście. Ożywia opowiadanie, pokazuje cechy postaci i może przyspieszać akcję.
12.akapit
Wydzielona część tekstu dotycząca jednego fragmentu wydarzeń lub jednej myśli. Ułatwia czytanie i porządkuje opowiadanie.
13.słownictwo dynamiczne
Wyrazy, które pokazują ruch, tempo i zmianę, na przykład: wbiegł, chwyciła, zerwał się. Dzięki nim akcja jest żywsza i ciekawsza.
14.określenia opisowe
To słowa i wyrażenia, które dokładniej pokazują wygląd, nastrój, miejsce lub zachowanie, na przykład przymiotniki i porównania. Ubarwiają opowiadanie.
15.związki czasowe
Wyrazy i wyrażenia porządkujące kolejność wydarzeń, na przykład: najpierw, potem, wkrótce, nagle, na końcu. Dzięki nim opowiadanie jest spójne.
16.spójność tekstu
To logiczne połączenie wszystkich części wypowiedzi. W opowiadaniu każde wydarzenie powinno wynikać z poprzedniego i prowadzić do następnego.
Notatka
Czym jest opowiadanie
Opowiadanie to wypowiedź, w której przedstawiamy wydarzenia połączone w logiczną całość. W takim tekście ważni są bohaterowie, miejsce akcji, czas akcji i przebieg zdarzeń. Czytelnik powinien bez trudu zrozumieć, co się stało, komu i dlaczego.
W szkole pisze się najczęściej dwa rodzaje opowiadań: twórcze i odtwórcze. Oba mają podobną budowę, ale różnią się tym, skąd bierze się treść historii.
Zapamiętaj
Opowiadanie zawsze powinno mieć początek, rozwój wydarzeń i wyraźne zakończenie.
Opowiadanie twórcze i odtwórcze
Opowiadanie twórcze polega na samodzielnym wymyśleniu historii albo dopisaniu własnych wydarzeń do podanej sytuacji. Trzeba wykazać się pomysłowością, ale jednocześnie pilnować spójności i zgodności z tematem.
Opowiadanie odtwórcze polega na odtworzeniu znanej historii, na przykład wydarzeń z lektury, filmu albo własnego przeżycia. Nie chodzi o przepisywanie gotowego tekstu, ale o wierne przedstawienie najważniejszych zdarzeń, ich kolejności i sensu.
W obu formach trzeba pisać jasno i poprawnie. W twórczym ważniejszy jest własny pomysł, a w odtwórczym — wierne oddanie przebiegu wydarzeń.
Ważne
W opowiadaniu odtwórczym nie zmieniaj bez potrzeby najważniejszych faktów, jeśli temat każe odtworzyć znaną historię.
Kompozycja opowiadania
Dobre opowiadanie ma przemyślaną kompozycję. Najczęściej składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia.
We wstępie przedstawiamy bohaterów, miejsce i czas wydarzeń oraz sytuację początkową. To część, która wprowadza czytelnika do historii.
W rozwinięciu opisujemy kolejne zdarzenia. Tu dzieje się najwięcej: pojawia się problem, przygoda, przeszkoda albo niespodziewany zwrot akcji. Wydarzenia powinny układać się po kolei i wynikać jedne z drugich.
W zakończeniu pokazujemy, jak wszystko się skończyło. Można też dodać krótki wniosek, refleksję lub informację, czego bohater się nauczył.
Dobrze jest wcześniej ułożyć plan wydarzeń. Taki plan pomaga nie pominąć ważnych momentów i utrzymać porządek tekstu.
Narrator, bohaterowie i przebieg zdarzeń
W opowiadaniu ktoś opowiada historię — to narrator. Może mówić w pierwszej osobie, używając form „ja”, „widziałem”, „poszłam”. Taki sposób opowiadania daje wrażenie bliskości i osobistego udziału w wydarzeniach.
Narrator może też mówić w trzeciej osobie, używając form „on”, „ona”, „bohaterowie”. Taka narracja pozwala opisywać wydarzenia z większego dystansu.
Ważni są też bohaterowie. Czytelnik powinien wiedzieć, kim są, czego chcą i jak zachowują się w różnych sytuacjach. Nie trzeba opisywać wszystkiego bardzo długo, ale warto podać cechy najistotniejsze dla historii.
Przykład
„Wszedłem do piwnicy i usłyszałem dziwny szelest” to narracja pierwszoosobowa, a „Marek wszedł do piwnicy i usłyszał dziwny szelest” — trzecioosobowa.
Słownictwo w opowiadaniu
Ciekawe opowiadanie wymaga odpowiedniego słownictwa. Warto używać czasowników pokazujących ruch i działanie, na przykład: pobiegł, zerwała się, szepnął, chwycił, otworzyła. Dzięki nim akcja staje się żywa.
Przydają się też określenia opisowe, które pomagają wyobrazić sobie miejsce, postacie i nastrój. Zamiast pisać tylko „dom”, lepiej napisać „stary, opuszczony dom”. Zamiast „szedł”, można użyć bardziej dokładnego określenia: „wlókł się”, „pędził”, „skradał się” — zależnie od sytuacji.
Ważne są również wyrazy porządkujące czas: najpierw, potem, wkrótce, nagle, na końcu. Dzięki nim czytelnik łatwiej śledzi przebieg wydarzeń.
Trzeba unikać zbyt wielu powtórzeń, bardzo ogólnych słów typu „fajny”, „super”, „coś”, „jakiś”, jeśli da się je zastąpić dokładniejszym określeniem.
Jak urozmaicić tekst
Opowiadanie nie powinno składać się wyłącznie z krótkich informacji o tym, co się stało. Warto wprowadzać dialog, bo ożywia tekst i pokazuje sposób mówienia bohaterów. Rozmowa może ujawnić emocje, konflikt albo ważną informację.
Można też dodawać krótkie opisy miejsc, osób i przeżyć. Nie powinny one jednak zatrzymywać akcji na długo. Najlepiej, gdy wspierają wydarzenia i pomagają lepiej zrozumieć sytuację.
Tekst trzeba dzielić na akapity. Nowy akapit zwykle zaczynamy wtedy, gdy zmienia się wydarzenie, miejsce, czas albo gdy przechodzimy do nowej myśli. Dzięki temu opowiadanie jest czytelniejsze.
Ważne
Dialog i opis mają pomagać opowieści, a nie odrywać od głównego przebiegu wydarzeń.
Najczęstsze błędy i praktyczne wskazówki
Najczęstsze błędy to brak logicznej kolejności, urwane zakończenie, zbyt mało konkretów i powtarzanie tych samych słów. Problemem bywa też odejście od tematu albo pomieszanie osób narracji.
Przed oddaniem pracy warto sprawdzić:
- czy tekst ma wstęp, rozwinięcie i zakończenie,
- czy wydarzenia są ułożone po kolei,
- czy narrator mówi konsekwentnie w jednej osobie,
- czy użyto różnych, precyzyjnych słów,
- czy tekst jest podzielony na akapity,
- czy nie ma błędów ortograficznych i interpunkcyjnych.
Dobre opowiadanie jest jednocześnie ciekawe, uporządkowane i zrozumiałe. Nawet prosty pomysł może dać bardzo dobry efekt, jeśli historia jest napisana jasno i starannie.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu