Polski

Części mowy - przegląd

Zestaw pomaga uporządkować wiadomości o częściach mowy w klasach 4-6. Znajdziesz tu najważniejsze definicje, różnice między wyrazami odmiennymi i nieodmiennymi oraz ćwiczenia na rozpoznawanie ich w zdaniu.

Szkoła podstawowa100% pozytywnych (1 ocena)uczy się 22 osoby14 fiszek20 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

20 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Części mowy odmienne
Etap 1 · 9 fiszek · 11 pytań
Etap 2: Części mowy nieodmienne
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Części mowy - powtórkaKlasy 6-8

Otwórz kartę pracy

Odmienne części mowy - sprawdzianKlasy 6-7

Otwórz kartę pracy

Części mowy - rzeczownik, czasownik, przymiotnikKlasy 3-4

Otwórz kartę pracy

Lekcje z kursów Odrabiamy

Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie

Nieodmienne części mowyWideo, 6 min · Kurs E8 - Język polski 2027

Obejrzyj lekcję

1.Części mowy

To grupy wyrazów o podobnym znaczeniu i funkcji w zdaniu. W języku polskim dzielimy je na odmienne i nieodmienne.

2.Części mowy odmienne

To takie części mowy, które zmieniają swoją formę, na przykład przez przypadki, liczby, osoby, czasy lub rodzaje. Należą do nich: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik i zaimek.

3.Części mowy nieodmienne

To takie części mowy, które nie zmieniają swojej formy. Należą do nich: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła i wykrzyknik.

4.Rzeczownik

Nazywa osoby, zwierzęta, rośliny, rzeczy, miejsca, zjawiska i pojęcia, na przykład: kot, Ola, stół, szkoła, burza, radość. Odpowiada na pytania: kto? co?

5.Czasownik

Nazywa czynności lub stany, na przykład: biegnie, czyta, śpi, myśli. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje?

6.Przymiotnik

Określa cechy osób, zwierząt, rzeczy i zjawisk, na przykład: czerwony, miły, wysoki. Najczęściej odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie?

7.Liczebnik

Oznacza liczbę albo kolejność, na przykład: trzy, siedem, pierwszy, drugi. Odpowiada między innymi na pytania: ile? który z kolei?

8.Zaimek

Zastępuje inne wyrazy, najczęściej rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki lub przysłówki. Przykłady: ja, ty, on, mój, tyle, tam.

9.Przysłówek

Określa najczęściej czasownik i mówi, jak, gdzie albo kiedy coś się dzieje, na przykład: szybko, wczoraj, daleko. Jest częścią mowy nieodmienną.

10.Przyimek

Łączy się z innymi wyrazami i pokazuje między nimi związek, na przykład: w, na, pod, obok, za, do. Sam nie nazywa czynności ani rzeczy.

11.Spójnik

Łączy wyrazy lub części zdania, na przykład: i, oraz, ale, lub, ponieważ. Dzięki niemu wypowiedź jest bardziej połączona.

12.Partykuła

To wyraz, który nadaje wypowiedzi dodatkowy sens lub wzmacnia jej znaczenie, na przykład: niech, by, czy, nawet, tylko. Sama zwykle niczego nie nazywa.

13.Wykrzyknik

Wyraża uczucia, emocje, nawoływanie albo dźwięki, na przykład: ach, och, hej, uff. Często stawiamy po nim znak wykrzyknika (!).

14.Odmiana wyrazu

To zmiana formy wyrazu zależnie od jego roli w zdaniu, na przykład: kot, kota, kotem albo czytam, czytasz, czyta. Dotyczy tylko części mowy odmiennych.

Notatka

Co to są części mowy?

W języku polskim wyrazy dzielimy na części mowy. Taki podział pomaga rozpoznać, co dany wyraz znaczy i jaką pełni rolę w zdaniu. Jedne wyrazy nazywają osoby, rzeczy i czynności, a inne tylko łączą wyrazy lub dodają wypowiedzi określony sens.

Najważniejszy podział to części mowy odmienne i części mowy nieodmienne. Odmienne zmieniają swoją formę, a nieodmienne zachowują tę samą postać.

Do części mowy odmiennych należą: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek. Do części mowy nieodmiennych należą: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik.

Podział części mowy

Zapamiętaj

Odmienne można odmieniać, a nieodmienne nie zmieniają swojej formy.

Części mowy odmienne

Rzeczownik nazywa osoby, zwierzęta, rośliny, rzeczy, miejsca, zjawiska i pojęcia. Odpowiada na pytania kto? co? Przykłady: mama, pies, las, szkoła, burza, radość.

Czasownik nazywa czynności i stany. Odpowiada najczęściej na pytania: co robi?, co się z nim dzieje? Przykłady: pisze, skacze, śpi, myśli.

Przymiotnik określa cechy osób, rzeczy i zjawisk. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? Przykłady: miły, zimny, czerwony, wysoka.

Liczebnik oznacza liczbę albo kolejność. Odpowiada na pytania: ile? lub który z kolei? Przykłady: dwa, pięć, pierwszy, dziesiąty.

Zaimek zastępuje inne wyrazy, żeby nie powtarzać tych samych nazw. Przykłady: ja, ty, on, ona, mój, nasz, tyle, tam.

Część mowy	Do czego służy	Pytania
rzeczownik	nazywa osoby, rzeczy, zjawiska, pojęcia	kto? co?
czasownik	nazywa czynności i stany	co robi? co się z nim dzieje?
przymiotnik	określa cechy	jaki? jaka? jakie?
liczebnik	oznacza liczbę albo kolejność	ile? który z kolei?
zaimek	zastępuje inne wyrazy	-

Przykład

W zdaniu „Mój brat ma dwa rowery” wyrazy „mój” i „dwa” należą do różnych części mowy: „mój” to zaimek, a „dwa” to liczebnik.

Części mowy nieodmienne

Przysłówek najczęściej określa czasownik. Mówi, jak, gdzie albo kiedy coś się dzieje. Przykłady: szybko, daleko, wczoraj, wysoko.

Przyimek łączy się z innymi wyrazami i pokazuje między nimi związek. Przykłady: w, na, pod, za, obok, do. Sam przyimek nie nazywa rzeczy ani czynności.

Spójnik łączy wyrazy lub części zdania. Przykłady: i, oraz, ale, lub, ponieważ.

Partykuła dodaje wypowiedzi dodatkowy sens, wzmacnia ją albo zmienia jej odcień. Przykłady: niech, czy, by, tylko, nawet.

Wykrzyknik wyraża emocje, wołanie albo naśladuje dźwięki. Przykłady: ach, och, hej, hop, uff.

Część mowy	Do czego służy	Przykłady
przysłówek	najczęściej określa czasownik: jak, gdzie, kiedy	szybko, daleko, wczoraj
przyimek	pokazuje związek między wyrazami	w, na, pod, za
spójnik	łączy wyrazy lub części zdania	i, oraz, ale, lub
partykuła	dodaje sens, wzmacnia, zmienia odcień	niech, czy, by
wykrzyknik	wyraża emocje, wołanie, naśladuje dźwięki	ach, och, hej

Warto pamiętać, że tych części mowy nie odmieniamy. Nie zmieniają się przez przypadki, osoby ani liczby.

Jak rozpoznawać części mowy?

Najlepiej zacząć od zadania wyrazowi pytania. Jeśli wyraz odpowiada na pytanie kto? co?, to najpewniej jest rzeczownikiem. Jeśli odpowiada na pytanie co robi?, jest zwykle czasownikiem. Jeśli mówi o cesze i odpowiada na pytanie jaki?, to będzie przymiotnikiem.

Przy rozpoznawaniu pomaga też rola wyrazu w zdaniu. Przymiotnik opisuje rzeczownik, przysłówek najczęściej opisuje czasownik, spójnik łączy, a przyimek stoi przy innym wyrazie i tworzy z nim połączenie, na przykład „na stole”, „pod krzesłem”.

Zaimek bywa trudniejszy, bo nie nazywa wprost osoby ani rzeczy, tylko ją zastępuje. Na przykład zamiast „Ola” można powiedzieć „ona”, a zamiast „plecak Kuby” - „jego plecak”.

Ważne

Nie myl przymiotnika z przysłówkiem. Przymiotnik opisuje rzeczownik, a przysłówek najczęściej opisuje czasownik.

Co opisuje, a co zastępuje

Przykłady w zdaniach

W zdaniu „Wesoły chłopiec biegnie szybko” można wskazać kilka części mowy. Chłopiec to rzeczownik, bo nazywa osobę. Wesoły to przymiotnik, bo opisuje chłopca. Biegnie to czasownik, bo nazywa czynność. Szybko to przysłówek, bo mówi, jak biegnie.

W zdaniu „Mama i tata siedzą na kanapie” wyraz i to spójnik, bo łączy dwa rzeczowniki. Wyraz na to przyimek, bo tworzy połączenie z wyrazem „kanapie”.

W zdaniu „Och, to był bardzo długi dzień!” wyraz och to wykrzyknik, bo wyraża emocję. Wyraz bardzo to przysłówek, bo określa przymiotnik „długi” i wskazuje stopień cechy.

Im więcej ćwiczeń z krótkimi zdaniami, tym łatwiej rozpoznawać części mowy w dłuższych tekstach.

Części mowy w przykładowych zdaniach

Najczęstsze pomyłki i jak ich unikać

Uczniowie często mylą przymiotnik z przysłówkiem. Jeśli wyraz opisuje rzeczownik, to jest przymiotnikiem: „szybki samochód”. Jeśli opisuje czynność, to jest przysłówkiem: „samochód jedzie szybko”.

Trudność sprawiają też zaimki, bo mogą zastępować różne wyrazy. W zdaniu „To jest moje” wyraz „moje” nie nazywa rzeczy wprost, tylko ją zastępuje.

Czasem problemem jest odróżnienie przyimka od innych krótkich wyrazów. Przyimek zwykle występuje razem z innym wyrazem, na przykład „w domu”, „pod stołem”, „za szkołą”.

Dobrą metodą jest sprawdzenie, czy wyraz można odmienić. Jeśli tak, należy do części mowy odmiennych. Jeśli nie, to jest nieodmienny.

Zapamiętaj

Gdy nie wiesz, jaka to część mowy, zadaj pytanie do wyrazu i sprawdź, co on robi w zdaniu.