Reaktywność pierwiastków i układ okresowy

1.Reaktywność chemiczna

Zdolność pierwiastka do wchodzenia w reakcje chemiczne. Zależy m.in. od budowy elektronowej atomu, liczby elektronów walencyjnych, promienia atomowego oraz łatwości oddawania lub przyjmowania elektronów.

2.Elektrony walencyjne

Elektrony znajdujące się na zewnętrznej powłoce atomu. To one decydują o właściwościach chemicznych pierwiastka i o tym, jak chętnie atom tworzy wiązania lub jony.

3.Promień atomowy

Umowna miara wielkości atomu. W grupie rośnie z góry na dół, a w okresie zazwyczaj maleje z lewej na prawą. Wpływa na siłę przyciągania elektronów walencyjnych przez jądro.

4.Energia jonizacji

Energia potrzebna do oderwania elektronu od atomu w stanie gazowym. Im mniejsza energia jonizacji, tym łatwiej atom oddaje elektron, a więc metal jest zwykle bardziej reaktywny.

5.Charakter metaliczny

Skłonność pierwiastka do oddawania elektronów i tworzenia kationów. Rośnie w grupie z góry na dół i maleje w okresie z lewej na prawą.

6.Charakter niemetaliczny

Skłonność pierwiastka do przyjmowania elektronów lub silnego przyciągania elektronów we wspólnych wiązaniach. Rośnie w okresie z lewej na prawą i zwykle maleje w grupie z góry na dół.

7.Grupa w układzie okresowym

Pionowa kolumna układu okresowego. Pierwiastki w tej samej grupie mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego wykazują podobne właściwości chemiczne.

8.Okres w układzie okresowym

Poziomy rząd układu okresowego. Numer okresu informuje o liczbie zajętych powłok elektronowych w atomie pierwiastka.

9.Metale 1. grupy

Litowce mają jeden elektron walencyjny, który łatwo oddają. Dlatego są bardzo reaktywne, a ich reaktywność rośnie w dół grupy, np. potas reaguje gwałtowniej niż sód.

10.Metale 2. grupy

Berylowce mają dwa elektrony walencyjne. Są reaktywne, ale zwykle mniej niż litowce. Ich reaktywność również rośnie z góry na dół grupy.

11.Halogeny

Pierwiastki 17. grupy mają siedem elektronów walencyjnych i łatwo przyjmują jeden elektron. Są bardzo reaktywnymi niemetalami, ale ich reaktywność maleje w dół grupy.

12.Gazy szlachetne

Pierwiastki 18. grupy mają trwałe konfiguracje elektronowe, dlatego wykazują bardzo małą reaktywność chemiczną. W warunkach szkolnych uznaje się je za praktycznie obojętne chemicznie.

13.Reaktywność metali w grupie

Wraz ze wzrostem numeru okresu w tej samej grupie metale zwykle łatwiej oddają elektrony. Wynika to z większego promienia atomowego i słabszego przyciągania elektronów walencyjnych przez jądro.

14.Reaktywność niemetali w grupie

W dół grupy niemetale zwykle słabiej przyciągają elektrony, więc ich reaktywność maleje. Dlatego fluor jest bardziej reaktywny niż chlor, a chlor bardziej niż brom.

15.Reaktywność w okresie

W okresie od lewej do prawej maleje reaktywność typowych metali, a rośnie reaktywność typowych niemetali. Wiąże się to ze zmianą liczby elektronów walencyjnych i wzrostem przyciągania ich przez jądro.

16.Najbardziej reaktywne metale

Do najbardziej reaktywnych metali należą pierwiastki po lewej stronie układu, zwłaszcza dolna część 1. grupy. Łatwo tworzą kationy, bo mają niską energię jonizacji.

17.Najbardziej reaktywne niemetale

Do najbardziej reaktywnych niemetali należą pierwiastki z prawej górnej części układu, z wyjątkiem gazów szlachetnych. Szczególnie reaktywny jest fluor.

18.Pasywacja glinu

Glin na powietrzu pokrywa się cienką warstwą tlenku glinu, która chroni metal przed dalszą reakcją. Dlatego mimo położenia wśród reaktywnych metali wydaje się mniej aktywny.