Bezpieczeństwo w pracowni chemicznej
Chemia
Zestaw pomaga opanować najważniejsze zasady bezpiecznej pracy na chemii oraz rozpoznawanie piktogramów ostrzegawczych. Uczeń nauczy się też, jak obchodzić się z odczynnikami, szkłem laboratoryjnym i co robić, by uniknąć wypadków.
1.Pracownia chemiczna
Specjalna sala, w której wykonuje się doświadczenia chemiczne. Obowiązują w niej zasady bezpieczeństwa, bo używa się tam szkła, palników i różnych substancji chemicznych.
2.Odczynnik chemiczny
Substancja używana do doświadczeń chemicznych. Może być bezpieczna, ale niektóre odczynniki są żrące, łatwopalne albo szkodliwe, dlatego trzeba obchodzić się z nimi zgodnie z instrukcją nauczyciela.
3.Piktogram ostrzegawczy
Znak na etykiecie substancji chemicznej, który informuje o zagrożeniu. Ma czerwony romb i czarny symbol, np. płomień, czaszkę lub wykrzyknik.
4.Substancja łatwopalna
Substancja, która może łatwo się zapalić. Nie wolno zbliżać jej do ognia, iskier ani gorących przedmiotów.
5.Substancja żrąca
Substancja, która może powodować oparzenia skóry i uszkodzenia oczu oraz niszczyć niektóre materiały. Trzeba używać jej bardzo ostrożnie.
6.Substancja toksyczna
Substancja trująca, która może poważnie zaszkodzić zdrowiu po połknięciu, wdychaniu lub kontakcie z organizmem. Wymaga szczególnej ostrożności.
7.Substancja drażniąca lub szkodliwa
Substancja, która może podrażniać skórę, oczy albo drogi oddechowe. Często oznacza ją piktogram z wykrzyknikiem.
8.Okulary ochronne
Sprzęt chroniący oczy przed rozpryskami substancji chemicznych. Zakłada się je podczas doświadczeń, zwłaszcza gdy pracuje się z cieczami lub ogrzewaniem.
9.Fartuch laboratoryjny
Strój ochronny noszony w pracowni chemicznej. Chroni ubranie i częściowo skórę przed zabrudzeniem oraz kontaktem z odczynnikami.
10.Nie pipetuj ustami
Nigdy nie wolno nabierać odczynników do pipety ustami, bo można połknąć lub wciągnąć niebezpieczną substancję. Używa się do tego odpowiednich pomocy laboratoryjnych.
11.Wąchanie substancji
Substancji chemicznych nie wącha się bezpośrednio. Jeśli nauczyciel pozwoli rozpoznać zapach, należy delikatnie wachlować pary dłonią w stronę nosa.
12.Zakaz jedzenia i picia
W pracowni chemicznej nie wolno jeść, pić ani żuć gumy. Substancje chemiczne mogą przypadkowo dostać się do organizmu i zaszkodzić zdrowiu.
13.Czytanie etykiety
Przed użyciem odczynnika trzeba sprawdzić nazwę substancji, piktogramy i zalecenia bezpieczeństwa. To pomaga uniknąć pomyłki i wypadku.
14.Ogrzewanie probówki
Podczas ogrzewania probówkę trzyma się pod kątem, a jej wylot kieruje od siebie i innych osób. Dzięki temu gorąca ciecz lub para nikogo nie poparzy.
15.Porządek na stanowisku
Na stole powinny znajdować się tylko potrzebne przybory i odczynniki. Bałagan zwiększa ryzyko stłuczenia szkła, rozlania substancji i pomyłek.
16.Zgłaszanie wypadku
Każde skaleczenie, rozlanie odczynnika, stłuczenie szkła lub złe samopoczucie trzeba od razu zgłosić nauczycielowi. Nie wolno ukrywać takich sytuacji.
Notatka
Po co są zasady bezpieczeństwa?
Pracownia chemiczna to miejsce, w którym używa się odczynników chemicznych, szkła laboratoryjnego i czasem ognia. Dlatego podczas lekcji chemii trzeba zachowywać szczególną ostrożność. Nawet zwykłe doświadczenie może być niebezpieczne, jeśli ktoś działa bez namysłu albo nie słucha poleceń.
Najważniejsza zasada brzmi: pracujemy spokojnie i dokładnie. Na lekcji chemii nie wolno biegać, popychać innych ani robić żartów z użyciem sprzętu. Trzeba wykonywać tylko te czynności, które poleci nauczyciel albo opisano w instrukcji doświadczenia.
Ważne
W pracowni chemicznej nie wolno jeść, pić, żuć gumy ani próbować żadnych substancji.
Bezpieczeństwo zależy też od porządku. Na stole powinny leżeć tylko potrzebne rzeczy: zeszyt, potrzebne naczynia i odczynniki. Im mniej bałaganu, tym mniejsze ryzyko pomyłki, rozlania cieczy albo stłuczenia szkła.
Piktogramy ostrzegawcze
Na opakowaniach substancji chemicznych znajdują się piktogramy ostrzegawcze. To znaki, które szybko pokazują, z jakim zagrożeniem mamy do czynienia. Zwykle mają postać czerwonego rombu z czarnym symbolem na białym tle. Zanim użyjesz substancji, zawsze przeczytaj jej etykietę.
Często spotykane piktogramy to:
- płomień — substancja łatwopalna, może się zapalić,
- czaszka i piszczele — substancja toksyczna, czyli trująca,
- wykrzyknik — substancja drażniąca lub szkodliwa,
- symbol z probówkami wylewającymi ciecz na dłoń i metal — substancja żrąca.
Znajomość tych znaków pomaga uniknąć wypadku. Jeśli widzisz piktogram ostrzegawczy, zachowuj większą ostrożność i stosuj się do poleceń nauczyciela. Nie każda substancja jest tak samo niebezpieczna, ale każdą trzeba traktować odpowiedzialnie.
Zapamiętaj
Najpierw sprawdź nazwę substancji i piktogramy, dopiero potem jej używaj.
Jak bezpiecznie pracować z odczynnikami?
Odczynniki chemiczne wolno brać tylko w takiej ilości, jaka jest potrzebna do doświadczenia. Nie wolno samodzielnie dolewać „na oko” większych porcji, bo może to zmienić przebieg doświadczenia i zwiększyć zagrożenie.
Bardzo ważne jest poprawne obchodzenie się z substancjami. Nie pipetujemy ustami, ponieważ można połknąć lub wciągnąć niebezpieczną ciecz. Substancji nie dotykamy bez potrzeby i nie próbujemy ich smaku. Jeśli nauczyciel pozwala rozpoznać zapach, nie zbliżamy nosa bezpośrednio do naczynia, tylko delikatnie kierujemy pary dłonią w swoją stronę.
Nie wolno też przelewać odczynników do przypadkowych, nieopisanych naczyń. Każda substancja musi być dobrze oznaczona. Po użyciu odczynnik należy odstawić na miejsce i szczelnie zamknąć, jeśli tak poleci nauczyciel.
Przykład
Jeśli butelka ma znak płomienia, nie wolno używać jej w pobliżu zapalonego palnika.
Ochrona osobista i sprzęt
Podczas doświadczeń trzeba dbać nie tylko o substancje, ale też o własne ciało. Służą do tego okulary ochronne i fartuch laboratoryjny. Okulary chronią oczy przed rozpryskami cieczy, a fartuch zabezpiecza ubranie i częściowo skórę.
Włosy powinny być związane, szczególnie gdy pracuje się przy ogniu. Luźne rękawy i biżuteria mogą przeszkadzać albo zahaczać o sprzęt. Każdy przyrząd należy brać ostrożnie, bo szkło laboratoryjne łatwo stłuc.
Podczas ogrzewania probówki trzeba pamiętać, że jej wylot ma być skierowany od siebie i innych osób. Dzięki temu gorąca para albo krople cieczy nie spowodują poparzenia. Sprzętu używamy zgodnie z przeznaczeniem, a palnik zapalamy tylko wtedy, gdy pozwoli nauczyciel.
Co robić w razie niebezpiecznej sytuacji?
W pracowni chemicznej nie wolno ukrywać problemów. Jeśli stłucze się szkło, rozleje substancja albo ktoś poczuje pieczenie skóry, zawroty głowy czy inne złe samopoczucie, trzeba od razu powiedzieć o tym nauczycielowi. Szybka reakcja pomaga zapobiec większemu zagrożeniu.
Nie należy samodzielnie sprzątać rozlanego odczynnika bez polecenia, bo nie wiadomo, czy substancja nie jest żrąca albo szkodliwa. Podobnie ze stłuczonym szkłem — może skaleczyć, dlatego trzeba zachować ostrożność.
Po zakończeniu doświadczenia należy uporządkować stanowisko, odłożyć sprzęt i umyć ręce. To ważna część bezpiecznej pracy, bo na skórze mogą pozostać ślady substancji.
Ważne
Każde skaleczenie, rozlanie odczynnika i stłuczenie szkła zgłaszamy od razu nauczycielowi.
Najważniejsze zasady do zapamiętania
Bezpieczna praca w chemii opiera się na kilku prostych regułach. Trzeba znać piktogramy, czytać etykiety, słuchać poleceń i zachowywać spokój. Nie wolno próbować substancji, pipetować ustami ani wąchać ich bezpośrednio.
Ważna jest też ochrona osobista: okulary, fartuch i porządek na stanowisku. Podczas ogrzewania zawsze pamiętamy o właściwym ustawieniu probówki. Każdy odczynnik i każdy przyrząd wymagają ostrożności.
Jeśli uczeń pamięta o tych zasadach, doświadczenia chemiczne są nie tylko ciekawe, ale przede wszystkim bezpieczne. To podstawa dobrej pracy w szkolnej pracowni chemicznej.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu