Układ okresowy pierwiastków
Chemia
Zestaw pomaga zrozumieć, jak zbudowany jest układ okresowy pierwiastków i jak odczytywać z niego najważniejsze informacje. Nauczysz się, czym są grupy i okresy, co oznaczają liczba atomowa i symbol pierwiastka oraz jak rozpoznać metale, niemetale i liczbę elektronów walencyjnych.
1.Układ okresowy pierwiastków
To uporządkowany zbiór pierwiastków chemicznych. Są one ustawione według rosnącej liczby atomowej, czyli liczby protonów w jądrze atomu. Dzięki temu łatwiej porównywać ich właściwości.
2.Pierwiastek chemiczny
To zbiór atomów mających taką samą liczbę protonów w jądrze. Na przykład wszystkie atomy wodoru mają 1 proton, a wszystkie atomy tlenu mają 8 protonów.
3.Liczba atomowa
Liczba atomowa, oznaczana jako , mówi, ile protonów ma atom danego pierwiastka. W atomie obojętnym liczba protonów jest równa liczbie elektronów.
4.Symbol pierwiastka
To skrócony zapis nazwy pierwiastka, zwykle z jednej lub dwóch liter, np. , , , . Pierwsza litera symbolu jest zawsze wielka.
5.Grupa w układzie okresowym
Grupa to pionowa kolumna w układzie okresowym. Pierwiastki w tej samej grupie mają podobne właściwości chemiczne i taką samą liczbę elektronów walencyjnych.
6.Okres w układzie okresowym
Okres to poziomy rząd w układzie okresowym. Numer okresu mówi, ile powłok elektronowych ma atom danego pierwiastka.
7.Elektrony walencyjne
To elektrony znajdujące się na ostatniej powłoce atomu. Biorą udział w tworzeniu wiązań chemicznych. W grupach głównych ich liczba jest związana z numerem grupy.
8.Powłoki elektronowe
To poziomy, na których znajdują się elektrony w atomie. Liczba powłok zależy od numeru okresu, w którym leży pierwiastek.
9.Metale
To pierwiastki, które zwykle dobrze przewodzą prąd i ciepło, mają połysk i są kowalne. W układzie okresowym leżą głównie po lewej stronie i w środku.
10.Niemetale
To pierwiastki o właściwościach innych niż metale. Zwykle słabo przewodzą prąd, a wiele z nich to gazy. W układzie okresowym znajdują się głównie po prawej stronie.
Notatka
Po co jest układ okresowy
Układ okresowy pierwiastków to tabela, w której zebrano wszystkie znane pierwiastki chemiczne. Ułożono je według rosnącej liczby atomowej. Dzięki temu łatwiej zauważyć podobieństwa między pierwiastkami i przewidywać ich podstawowe właściwości.
Każdy pierwiastek ma swoje miejsce w tabeli. Z tego miejsca można odczytać kilka ważnych informacji, na przykład symbol pierwiastka, liczbę protonów w jądrze oraz położenie w grupie i okresie. To bardzo pomaga w nauce budowy atomu.
Zapamiętaj
Układ okresowy porządkuje pierwiastki według rosnącej liczby atomowej, czyli liczby protonów.
Liczba atomowa i symbol pierwiastka
Liczba atomowa oznaczana jest literą . Mówi ona, ile protonów znajduje się w jądrze atomu. Na przykład wodór ma , a tlen ma . To znaczy, że atom wodoru ma 1 proton, a atom tlenu 8 protonów.
W atomie obojętnym liczba protonów jest taka sama jak liczba elektronów. Jeśli więc pierwiastek ma liczbę atomową 11, to jego atom obojętny ma 11 protonów i 11 elektronów.
Każdy pierwiastek ma też swój symbol chemiczny. To skrócony zapis nazwy, na przykład — wodór, — tlen, — sód, — żelazo, — miedź. Pierwsza litera symbolu jest zawsze wielka, a jeśli jest druga litera, to zapisujemy ją małą.
Ważne
Nie myl symbolu pierwiastka ze wzorem związku chemicznego. to tlen jako pierwiastek, a to wzór wody.
Grupy i okresy
Grupy to pionowe kolumny w układzie okresowym. Pierwiastki należące do tej samej grupy mają podobne właściwości chemiczne. Dzieje się tak dlatego, że mają taką samą liczbę elektronów walencyjnych, czyli elektronów na ostatniej powłoce.
Okresy to poziome rzędy w tabeli. Numer okresu mówi, ile powłok elektronowych ma atom danego pierwiastka. Jeśli pierwiastek leży w 2. okresie, ma 2 powłoki. Jeśli leży w 3. okresie, ma 3 powłoki.
W klasie 7 szczególnie ważne jest rozumienie tej zależności:
- numer okresu wskazuje liczbę powłok elektronowych,
- pierwiastki w tej samej grupie mają podobną liczbę elektronów walencyjnych,
- podobna budowa zewnętrznej powłoki oznacza podobne zachowanie chemiczne.
Przykład
Lit leży w 1. grupie i 2. okresie, więc ma 2 powłoki elektronowe i 1 elektron walencyjny.
Elektrony walencyjne i budowa atomu
Elektrony walencyjne to elektrony znajdujące się na ostatniej, najbardziej zewnętrznej powłoce atomu. To one biorą udział w tworzeniu wiązań chemicznych, dlatego są bardzo ważne.
W prostym odczycie szkolnym numer grupy głównej pomaga ustalić liczbę elektronów walencyjnych. Dzięki temu można porównywać pierwiastki i przewidywać, które z nich będą zachowywać się podobnie.
Jeśli dwa pierwiastki są w tej samej grupie, to zwykle mają podobną liczbę elektronów walencyjnych. Jeśli są w tym samym okresie, mają taką samą liczbę powłok, ale nie muszą mieć podobnych właściwości.
Warto więc zawsze rozdzielać te dwa pojęcia:
- grupa mówi o podobieństwie właściwości,
- okres mówi o liczbie powłok elektronowych.
Metale i niemetale w układzie
Metale znajdują się w układzie okresowym głównie po lewej stronie i w środkowej części. Wiele z nich dobrze przewodzi prąd i ciepło, ma połysk i można je kształtować. Przykładami są żelazo, miedź, glin i sód.
Niemetale leżą głównie po prawej stronie układu. Często słabo przewodzą prąd, a część z nich występuje w postaci gazów. Do niemetali należą między innymi tlen, azot, chlor i siarka.
Już samo położenie pierwiastka w tabeli daje więc pierwszą wskazówkę, jakiego rodzaju może to być substancja. Nie trzeba pamiętać wszystkich szczegółów o każdym pierwiastku osobno, jeśli umie się odczytywać ich miejsce w układzie.
Jak odczytywać informacje krok po kroku
Gdy patrzysz na pole jednego pierwiastka w układzie okresowym, najpierw znajdź jego symbol i liczbę atomową. Liczba atomowa mówi o liczbie protonów, a w atomie obojętnym także o liczbie elektronów.
Następnie sprawdź grupę i okres. Z okresu odczytasz liczbę powłok elektronowych. Z grupy możesz w przybliżeniu odczytać liczbę elektronów walencyjnych i przewidzieć podobieństwo do innych pierwiastków z tej samej kolumny.
Przy nauce warto zadawać sobie trzy krótkie pytania:
- jaki jest symbol pierwiastka,
- jaka jest jego liczba atomowa,
- w której grupie i w którym okresie się znajduje.
Jeśli umiesz odpowiedzieć na te pytania, potrafisz odczytać z układu okresowego najważniejsze informacje potrzebne w klasie 7.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu