Pomorski Wojewódzki Konkurs z Języka Niemieckiego - kultura i tradycje

1.Posiłki w ciągu dnia (die Mahlzeiten)

das Frühstück - śniadanie, das Mittagessen - obiad w południe, das Abendessen - kolacja. W Niemczech kolację często nazywa się das Abendbrot, bo je się wtedy na zimno chleb z wędliną i serem. W niedzielne popołudnie rodziny spotykają się na Kaffee und Kuchen (kawa i ciasto), np. tort szwarcwaldzki z wiśniami i bitą śmietaną (die Schwarzwälder Kirschtorte). Przekąskę między posiłkami nazywa się w Bawarii die Brotzeit, w Austrii die Jause, a w Szwajcarii przedpołudniową przekąskę - das Znüni. Przed jedzeniem mówimy: Guten Appetit!

2.Chleb i bułki (das Brot, das Brötchen)

Kraje niemieckojęzyczne słyną z ogromnej liczby rodzajów chleba: das Vollkornbrot (pełnoziarnisty), das Roggenbrot (żytni), der Pumpernickel - bardzo ciemny chleb żytni z Westfalii, pieczony wiele godzin. Bułka to w większości Niemiec das Brötchen, w Bawarii i Austrii die Semmel, a w Berlinie die Schrippe. Die Brezel (w Bawarii die Brezn) to precel z ciasta zanurzanego przed pieczeniem w roztworze ługu, posypany grubą solą. (podpowiedź: Semmel - Bawaria i Austria; Schrippe - Berlin.)

3.Kiełbaski (die Wurst, die Würstchen)

die Bratwurst - kiełbaska z rusztu lub patelni; słynne są Thüringer Rostbratwurst z Turyngii i małe Nürnberger Rostbratwürstchen z Norymbergi. Die Currywurst to pokrojona kiełbaska z sosem pomidorowym z curry - przysmak Berlina z czasów po II wojnie światowej. Die Weißwurst to biała kiełbaska z Monachium, jedzona tradycyjnie przed południem ze słodką musztardą (süßer Senf) i preclem. Ciekawostka: parówki, które Niemcy nazywają Wiener Würstchen, w Wiedniu nazywa się Frankfurter.

4.Dania kuchni niemieckiej

das Sauerkraut - kiszona kapusta, często podawana do mięsa. Podstawą wielu dań są ziemniaki: der Kartoffelsalat (sałatka ziemniaczana), die Bratkartoffeln (smażone ziemniaki), die Kartoffelpuffer (placki ziemniaczane). der Knödel lub der Kloß - kluska, knedel. die Schweinshaxe - pieczona golonka (Bawaria), das Eisbein - gotowana golonka (Berlin). Ze Szwabii pochodzą die Spätzle (drobne kluski jajeczne) i die Maultaschen (duże pierogi z nadzieniem). W Hamburgu je się das Labskaus - danie marynarzy z peklowanej wołowiny, ziemniaków i buraków.

5.Kuchnia austriacka

das Wiener Schnitzel - cienki kotlet z cielęciny w panierce, z cytryną i sałatką ziemniaczaną. der Tafelspitz - gotowana wołowina z chrzanem. der Kaiserschmarrn - porwany na kawałki puszysty omlet z rodzynkami, posypany cukrem pudrem. der Apfelstrudel - strudel jabłkowy z bardzo cienkiego ciasta. die Sachertorte - czekoladowy tort z konfiturą morelową, wymyślony w Wiedniu przez Franza Sachera (1832). die Mozartkugel - kulka z marcepanu i nugatu w czekoladzie, z Salzburga. W wiedeńskiej kawiarni (das Kaffeehaus) zamawia się np. die Melange - kawę z mlekiem i pianką.

6.Austriackie słowa w kuchni (Austriazismen)

W Austrii wiele produktów ma inne nazwy niż w Niemczech: der Paradeiser = die Tomate (pomidor), der Erdapfel = die Kartoffel (ziemniak), die Marille = die Aprikose (morela), der Karfiol = der Blumenkohl (kalafior), der Topfen = der Quark (twaróg), das Schlagobers = die Schlagsahne (bita śmietana), der Kren = der Meerrettich (chrzan), die Palatschinke - cienki naleśnik, die Semmel = das Brötchen (bułka). Także styczeń to w Austrii często der Jänner zamiast der Januar.

7.Kuchnia szwajcarska

das Fondue - ser roztopiony z winem w garnku na środku stołu; kawałki chleba nabija się na długi widelec i macza w serze. Raclette - ser topiony i zeskrobywany na ziemniaki w mundurkach. die Rösti - chrupiący placek z tartych ziemniaków; od niego pochodzi żartobliwa nazwa Röstigraben - granica między niemiecko- a francuskojęzyczną Szwajcarią. das Birchermüesli - musli wymyślone ok. 1900 r. przez lekarza Maximiliana Birchera-Bennera. Słynne sery to Emmentaler (z dużymi dziurami) i Gruyère. Szwajcarzy mówią das Rüebli (marchewka) i das Gipfeli (rogalik).

8.Johannes Gutenberg - druk (der Buchdruck)

Johannes Gutenberg z Moguncji (Mainz) około 1450 r. wynalazł druk ruchomą czcionką: pojedyncze metalowe litery układano w strony i odbijano na prasie drukarskiej (die Druckerpresse), a potem można było użyć ich ponownie. Jego najsłynniejsze dzieło to Biblia Gutenberga z połowy XV w. Dzięki drukowi książki stały się tańsze, a wiedza szybciej docierała do ludzi.

9.Karl Drais - przodek roweru (das Fahrrad)

Karl Drais z Mannheimu w 1817 r. zbudował drewnianą maszynę biegową (die Laufmaschine), nazwaną od jego nazwiska drezyną (die Draisine). Miała dwa koła i kierownicę, ale nie miała pedałów - jeździec odpychał się nogami od ziemi. To przodek dzisiejszego roweru, czyli das Fahrrad (w Szwajcarii das Velo). Pedały i łańcuch dodali później inni konstruktorzy.

10.Carl Benz i Gottlieb Daimler - samochód (das Auto)

W 1886 r. Carl Benz z Mannheimu opatentował pierwszy samochód z silnikiem spalinowym - trzykołowy Benz Patent-Motorwagen. W 1888 r. jego żona Bertha Benz przejechała nim z synami około 100 km z Mannheimu do Pforzheim - to pierwsza dłuższa podróż samochodem. Niezależnie od Benza Gottlieb Daimler i Wilhelm Maybach w okolicach Stuttgartu zbudowali lekki, szybkoobrotowy silnik, pierwszy motocykl (1885) i czterokołowy samochód (1886). Z ich firm powstał później koncern Mercedes-Benz.

11.Nikolaus Otto i Rudolf Diesel - silniki

Nikolaus August Otto zbudował w 1876 r. w Deutz koło Kolonii czterosuwowy silnik spalinowy, który stał się wzorem dla silników benzynowych - stąd nazwa der Ottomotor. Rudolf Diesel opracował silnik wysokoprężny, w którym paliwo zapala się samo od gorącego, mocno sprężonego powietrza, bez iskry ze świecy zapłonowej. Pierwszy działający silnik Diesla ruszył w 1897 r. w Augsburgu. Od nazwiska wynalazcy pochodzą słowa der Dieselmotor i der Diesel (olej napędowy).

12.Otto Lilienthal i Ferdinand von Zeppelin - lotnictwo

Otto Lilienthal, urodzony w Anklam na Pomorzu, od 1891 r. wykonał wiele lotów na zbudowanych przez siebie szybowcach (der Gleiter) i badał, jak latają ptaki - nazywa się go pionierem lotnictwa. Hrabia Ferdinand von Zeppelin skonstruował sterowiec (das Luftschiff) - ogromny kadłub wypełniony gazem lżejszym od powietrza, ze sztywnym szkieletem, silnikami i gondolą. Pierwszy zeppelin wzniósł się w 1900 r. nad Jeziorem Bodeńskim (der Bodensee) koło Friedrichshafen. Od jego nazwiska sterowce nazywa się zeppelinami.

13.Daniel Fahrenheit i Wilhelm Röntgen - fizycy

Daniel Gabriel Fahrenheit, fizyk z niemieckiej rodziny urodzony w 1686 r. w Gdańsku, zbudował termometr rtęciowy i wprowadził skalę temperatury nazwaną jego nazwiskiem (stopnie Fahrenheita, używane m.in. w USA). Wilhelm Conrad Röntgen w 1895 r. w Würzburgu odkrył promienie przenikające przez ciało, nazwane promieniami X albo rentgenowskimi (die Röntgenstrahlen). Dzięki nim lekarze mogą oglądać kości. Röntgen otrzymał w 1901 r. pierwszą w historii Nagrodę Nobla z fizyki.

14.Werner von Siemens i Konrad Zuse - prąd i komputer

Werner von Siemens w 1866 r. udoskonalił prądnicę (die Dynamomaschine), dzięki której można było tanio wytwarzać prąd. Jego firma pokazała w 1879 r. w Berlinie pierwszą kolejkę elektryczną, a w 1881 r. uruchomiła tam pierwszy tramwaj elektryczny (die Straßenbahn). Konrad Zuse w 1941 r. w Berlinie zbudował Z3 - pierwszy działający komputer sterowany programem (der Computer, der Rechner). Zuse nazywany jest ojcem komputera w Niemczech.

15.Wynalazki codziennego użytku z Niemiec

Melitta Bentz z Drezna w 1908 r. opatentowała papierowy filtr do kawy (der Kaffeefilter). Firma Margarete Steiff z Giengen około 1902 r. stworzyła jednego z pierwszych pluszowych misiów (der Teddybär). Hans Riegel z Bonn wymyślił żelki w kształcie misiów (die Gummibärchen) - nazwa jego firmy HARIBO to skrót od HAns RIegel BOnn. Artur Fischer wynalazł plastikowy kołek rozporowy (der Dübel). Levi Strauss, urodzony w Bawarii, w USA szył mocne spodnie robocze z nitami - dżinsy (die Jeans).

16.Wynalazki z Austrii i Szwajcarii

Austria: Josef Ressel, leśnik w służbie austriackiej, w 1827 r. opatentował śrubę okrętową (die Schiffsschraube), inżynier Viktor Kaplan skonstruował turbinę wodną nazwaną jego nazwiskiem, a Erwin Perzy z Wiednia około 1900 r. zaczął robić szklane kule ze śniegiem (die Schneekugel). Szwajcaria: Karl Elsener pod koniec XIX w. zaczął produkować scyzoryki dla armii (das Schweizer Taschenmesser), Daniel Peter stworzył czekoladę mleczną, Rodolphe Lindt - czekoladę rozpływającą się w ustach, a George de Mestral wymyślił rzep (der Klettverschluss).

17.Adwent (der Advent)

Adwent to cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem. W domach stoi wieniec adwentowy (der Adventskranz) z czterema świecami - w każdą niedzielę adwentu zapala się o jedną więcej. Zwyczaj zapoczątkował w XIX w. w Hamburgu pedagog Johann Hinrich Wichern dla dzieci z domu dziecka. Dzieci mają kalendarz adwentowy (der Adventskalender) z 24 okienkami - codziennie od 1 do 24 grudnia otwierają jedno i znajdują obrazek albo czekoladkę.

18.Dzień św. Marcina i Mikołajki (der Martinstag, der Nikolaustag)

11 listopada (der Martinstag) dzieci idą wieczorem w pochodzie z lampionami (der Laternenumzug) i śpiewają piosenki. Święty Marcin podzielił się płaszczem z żebrakiem; tego dnia je się pieczoną gęś (die Martinsgans). Wieczorem 5 grudnia dzieci wystawiają wyczyszczone buty (die Stiefel), a rano 6 grudnia (der Nikolaustag) znajdują w nich słodycze od św. Mikołaja (der Nikolaus). W Austrii i Bawarii Mikołajowi towarzyszy straszny, rogaty Krampus, który straszy niegrzeczne dzieci.

19.Jarmark bożonarodzeniowy (der Weihnachtsmarkt)

W adwencie na rynkach miast stoją drewniane budki jarmarku bożonarodzeniowego (der Weihnachtsmarkt). Pije się grzane wino (der Glühwein) albo dla dzieci poncz (der Kinderpunsch) i je prażone migdały (gebrannte Mandeln). Słynne są Christkindlesmarkt w Norymberdze i Striezelmarkt w Dreźnie, jeden z najstarszych w Niemczech. Z Norymbergi pochodzą pierniki (der Lebkuchen), a z Drezna - ciasto drożdżowe z bakaliami posypane cukrem pudrem (der Stollen, Dresdner Christstollen).

20.Boże Narodzenie (Weihnachten)

Najważniejszy jest wieczór 24 grudnia (der Heilige Abend): pod choinką (der Weihnachtsbaum, der Tannenbaum) czekają prezenty, a ich rozdawanie to die Bescherung. Na południu Niemiec, w Austrii i Szwajcarii prezenty przynosi Dzieciątko (das Christkind), na północy Niemiec - der Weihnachtsmann. 25 i 26 grudnia to pierwszy i drugi dzień świąt. Kolęda Stille Nacht, heilige Nacht (Cicha noc) powstała w 1818 r. w Oberndorf koło Salzburga: słowa napisał Joseph Mohr, melodię - Franz Xaver Gruber. Życzenia: Frohe Weihnachten!

21.Sylwester i Nowy Rok (Silvester, Neujahr)

31 grudnia to Silvester. O północy strzelają fajerwerki (das Feuerwerk), a ludzie życzą sobie: Guten Rutsch! (dosłownie: dobrego ześlizgu w nowy rok) i Frohes neues Jahr! Daje się drobne talizmany szczęścia (der Glücksbringer): kominiarza (der Schornsteinfeger), świnkę z marcepanu (das Glücksschwein), czterolistną koniczynę (das Kleeblatt) i podkowę (das Hufeisen). W telewizji tradycyjnie pokazuje się krótki angielski skecz Dinner for One. 1 stycznia to Neujahr.

22.Karnawał (der Karneval, der Fasching, die Fastnacht)

Nazwa zależy od regionu: w Kolonii i Düsseldorfie der Karneval, w Moguncji die Fastnacht, w Bawarii i Austrii der Fasching, a w Szwajcarii die Fasnacht. W wielu niemieckich miastach sezon zaczyna się 11 listopada o 11:11. Szczyt karnawału w Nadrenii to ostatnie dni przed Popielcem: w czwartek (die Weiberfastnacht) kobiety obcinają mężczyznom krawaty, a w różany poniedziałek (der Rosenmontag) ulicami idą barwne pochody. W Kolonii woła się Alaaf!, w Moguncji i Düsseldorfie Helau! W Niemczech karnawał kończy się wraz z nadejściem środy popielcowej (der Aschermittwoch), ale w Bazylei Fasnacht zaczyna się w poniedziałek po Popielcu. (podpowiedź: Kolonia - Alaaf!; Moguncja i Düsseldorf - Helau!)

23.Wielkanoc i 1 maja (Ostern, der Maibaum)

W Wielkanoc (Ostern) zając wielkanocny (der Osterhase) przynosi dzieciom kolorowe jajka (die Ostereier) i słodycze, które chowa w ogrodzie - dzieci ich szukają (die Ostereiersuche). Gałązki w wazonie ozdabia się malowanymi wydmuszkami (der Osterstrauß), na północy Niemiec pali się ogniska (das Osterfeuer), a we Frankonii stroi się studnie (der Osterbrunnen). W Bawarii i Austrii na 1 maja stawia się na rynku wysoki, ozdobiony pal - drzewko majowe (der Maibaum).

24.Oktoberfest w Monachium (die Wiesn)

Oktoberfest to słynny festyn ludowy na łące Theresienwiese w Monachium - stąd potoczna nazwa die Wiesn. Zaczął się w 1810 r. od wyścigów konnych z okazji ślubu następcy tronu Ludwika (późniejszego króla Ludwika I) z księżniczką Teresą. Mimo nazwy zaczyna się już we wrześniu i kończy na początku października. Otwiera go burmistrz, odszpuntowując beczkę piwa z okrzykiem O'zapft is! Wiele osób nosi stroje ludowe (die Tracht): kobiety das Dirndl (sukienkę z fartuszkiem), mężczyźni die Lederhose (skórzane spodnie).

25.Bracia Grimm (die Brüder Grimm)

Jacob i Wilhelm Grimmowie, urodzeni w Hanau, zbierali baśnie opowiadane przez ludzi i wydali je w zbiorze Kinder- und Hausmärchen (pierwszy tom w 1812 r.). Należą do nich m.in.: Rotkäppchen (Czerwony Kapturek), Hänsel und Gretel (Jaś i Małgosia), Schneewittchen (Królewna Śnieżka), Aschenputtel (Kopciuszek), Dornröschen (Śpiąca Królewna) i Die Bremer Stadtmusikanten (Muzykanci z Bremy). Grimmowie byli też językoznawcami - zaczęli wielki słownik języka niemieckiego.

26.Johann Wolfgang von Goethe

Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) urodził się we Frankfurcie nad Menem, a większość życia spędził w Weimarze. To najsłynniejszy pisarz niemiecki: autor dramatu Faust (o uczonym, który zawiera pakt z diabłem Mefistofelesem), powieści w listach Cierpienia młodego Wertera (Die Leiden des jungen Werthers) oraz ballad, np. Król Olch (Der Erlkönig) i Uczeń czarnoksiężnika (Der Zauberlehrling). Razem z Schillerem tworzył w Weimarze klasycyzm weimarski. Jego imię nosi Goethe-Institut, który uczy niemieckiego na całym świecie.

27.Friedrich Schiller

Friedrich Schiller (1759-1805) urodził się w Marbach nad Neckarem, a ostatnie lata spędził w Weimarze, gdzie przyjaźnił się z Goethem - ich wspólny pomnik stoi przed teatrem w Weimarze. Napisał dramaty Zbójcy (Die Räuber), Intryga i miłość (Kabale und Liebe) oraz Wilhelm Tell - o szwajcarskim bohaterze, który musiał zestrzelić z kuszy (die Armbrust) jabłko z głowy syna. Jego wiersz Oda do radości (An die Freude) Beethoven umieścił w IX Symfonii; ta melodia jest hymnem Unii Europejskiej.

28.Heinrich Heine i legenda o Lorelei

Heinrich Heine (1797-1856) urodził się w Düsseldorfie, a ostatnie lata życia spędził w Paryżu. To jeden z najważniejszych poetów niemieckiego romantyzmu, autor zbioru Księga pieśni (Buch der Lieder). Jego wiersz Die Lorelei opowiada o pięknej dziewczynie, która siedzi na wysokiej skale nad Renem, czesze złote włosy i śpiewa, a zapatrzony w nią żeglarz rozbija łódź o skały. Skała Loreley naprawdę stoi w dolinie Renu, a wiersz z muzyką Friedricha Silchera śpiewa się jak pieśń ludową.

29.Niemieccy autorzy książek dla dzieci

Wilhelm Busch narysował i opisał wierszem psoty dwóch urwisów w Max und Moritz (1865) - to jeden z przodków komiksu. Erich Kästner napisał Emila i detektywów (Emil und die Detektive), Manię czy Anię (Das doppelte Lottchen) i Latającą klasę (Das fliegende Klassenzimmer). Michael Ende jest autorem Niekończącej się historii (Die unendliche Geschichte) i Momo, a Otfried Preußler - Małej czarownicy (Die kleine Hexe) i Krabata.

30.Pisarze z Austrii i Szwajcarii

Szwajcarka Johanna Spyri napisała powieść Heidi (1880) o dziewczynce, która mieszka u dziadka w Alpach. Austriak Felix Salten jest autorem Bambi - historii sarenki z lasu. Christine Nöstlinger z Wiednia pisała zabawne książki dla młodzieży, np. Konrad oder Das Kind aus der Konservenbüchse - o chłopcu dostarczonym w puszce. Do ważnych pisarzy austriackich należy Stefan Zweig (Schachnovelle - nowela o partii szachów na statku), a szwajcarskich - Friedrich Dürrenmatt (Wizyta starszej pani) i Max Frisch (Homo faber).

31.Niemieckojęzyczni nobliści z literatury

Thomas Mann z Lubeki dostał Nagrodę Nobla (1929) głównie za powieść Buddenbrookowie - o upadku bogatej rodziny kupieckiej. Hermann Hesse (Nobel 1946), autor Siddharthy i Wilka stepowego (Der Steppenwolf), większą część dorosłego życia spędził w Szwajcarii. Günter Grass urodził się w 1927 r. w Gdańsku, a akcja jego powieści Blaszany bębenek (Die Blechtrommel) toczy się głównie w tym mieście; Nobla dostał w 1999 r. Po niemiecku pisał też Franz Kafka z Pragi, autor Przemiany (Die Verwandlung).

32.Johann Sebastian Bach i Georg Friedrich Händel - barok

Obaj urodzili się w 1685 r. Johann Sebastian Bach z Eisenach przez ostatnie 27 lat życia był kantorem kościoła św. Tomasza w Lipsku (der Thomaskantor). Komponował muzykę kościelną i organową, m.in. Pasję według św. Mateusza, oraz Koncerty brandenburskie. Georg Friedrich Händel z Halle większość życia spędził w Londynie; jego najsłynniejsze dzieło to oratorium Mesjasz (Messiah) z chórem Alleluja. To dwaj najwięksi kompozytorzy niemieckiego baroku.

33.Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) urodził się w Salzburgu. Był cudownym dzieckiem (das Wunderkind): już jako kilkulatek komponował i z ojcem Leopoldem oraz siostrą Nannerl koncertował w całej Europie. Ostatnie lata spędził w Wiedniu. Napisał m.in. opery Czarodziejski flet (Die Zauberflöte) i Wesele Figara, serenadę Eine kleine Nachtmusik oraz niedokończone Requiem. Razem z Josephem Haydnem i Beethovenem należy do klasyków wiedeńskich. Melodię Haydna śpiewa się dziś w hymnie Niemiec.

34.Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven (1770-1827) urodził się w Bonn, a od 1792 r. żył w Wiedniu. Stopniowo tracił słuch, a mimo to komponował dalej - ostatnie dzieła tworzył prawie całkiem głuchy. Napisał 9 symfonii: V Symfonia zaczyna się słynnym motywem nazywanym motywem losu, a w IX Symfonii chór śpiewa Odę do radości Schillera - jej melodia jest hymnem Unii Europejskiej. Znane są też utwór fortepianowy Dla Elizy (Für Elise) i Sonata księżycowa (Mondscheinsonate).

35.Franz Schubert i Johann Strauss (syn) - muzyka Wiednia

Franz Schubert (1797-1828) z Wiednia skomponował ponad 600 pieśni (das Lied), np. Król Olch do ballady Goethego i Pstrąg (Die Forelle), oraz Symfonię niedokończoną. Johann Strauss syn to król walca (der Walzerkönig): jego walc Nad pięknym modrym Dunajem (An der schönen blauen Donau) uchodzi za nieoficjalny hymn Austrii, a operetka Zemsta nietoperza (Die Fledermaus) wciąż jest grana. Co roku 1 stycznia Filharmonicy Wiedeńscy grają Koncert Noworoczny z muzyką rodziny Straussów.

36.Richard Wagner i inni romantycy

Richard Wagner (1813-1883) z Lipska tworzył ogromne dramaty muzyczne, m.in. cykl czterech oper Pierścień Nibelunga (Der Ring des Nibelungen) na podstawie dawnych germańskich legend. W Bayreuth zbudował własny teatr, w którym co lato odbywa się festiwal jego muzyki. Do romantyków należą też Felix Mendelssohn Bartholdy (Marsz weselny ze Snu nocy letniej), Robert Schumann i jego żona, pianistka Clara Schumann, oraz Johannes Brahms z Hamburga (Tańce węgierskie, Kołysanka).

37.Albrecht Dürer i malarze renesansu

Albrecht Dürer (1471-1528) z Norymbergi to najsłynniejszy niemiecki artysta renesansu: malarz i grafik, mistrz drzeworytu i miedziorytu. Znane są jego autoportrety, akwarela Zając (Der Feldhase) i rysunek Modlące się dłonie (Betende Hände). W tej samej epoce tworzyli Lucas Cranach Starszy - przyjaciel Marcina Lutra, który malował jego portrety - oraz Hans Holbein Młodszy, nadworny malarz króla Anglii Henryka VIII.

38.Caspar David Friedrich - romantyzm

Caspar David Friedrich (1774-1840) urodził się w Greifswaldzie na Pomorzu i tworzył głównie w Dreźnie. To najważniejszy malarz niemieckiego romantyzmu. Malował krajobrazy pełne nastroju: góry we mgle, morze, ruiny, księżyc. Często pokazywał postać odwróconą plecami, która patrzy na przyrodę. Najsłynniejsze obrazy to Wędrowiec nad morzem mgły (Der Wanderer über dem Nebelmeer) i Kredowe skały na Rugii (Kreidefelsen auf Rügen).

39.Gustav Klimt i sztuka Wiednia

Gustav Klimt (1862-1918) to główny malarz wiedeńskiej secesji (die Wiener Secession). Jego obrazy błyszczą od złota i ozdobnych wzorów; najsłynniejszy to Pocałunek (Der Kuss), który można oglądać w wiedeńskim Belwederze. Młodszym przyjacielem Klimta, którego wspierał, był Egon Schiele, malujący wyraziste portrety o ostrych liniach. W XX w. Friedensreich Hundertwasser projektował kolorowe budynki bez prostych linii, np. Hundertwasserhaus w Wiedniu.

40.Niebieski Jeździec i Bauhaus - sztuka XX wieku

W 1911 r. w Monachium Wassily Kandinsky i Franz Marc założyli grupę artystów Niebieski Jeździec (Der Blaue Reiter). Franz Marc malował zwierzęta w mocnych, nierealistycznych kolorach, np. niebieskie konie i żółte krowy. Z grupą był związany Paul Klee, urodzony w Szwajcarii, autor kolorowych obrazów z prostych kształtów. W 1919 r. Walter Gropius założył w Weimarze szkołę Bauhaus, która uczyła prostego, funkcjonalnego projektowania budynków i przedmiotów codziennego użytku; Klee i Kandinsky byli w niej nauczycielami.