Pomorski Wojewódzki Konkurs z Języka Niemieckiego - gramatyka A2+ i B1

1.Präsens - odmiana regularna

Do tematu czasownika (bezokolicznik bez -en) dodajemy końcówki: ich -e, du -st, er/sie/es -t, wir -en, ihr -t, sie/Sie -en. Przykład: machen - ich mache, du machst, er macht, wir machen, ihr macht, sie machen. Gdy temat kończy się na -t lub -d, przed -st i -t wstawiamy -e-: du arbeitest, er findet. Präsens wyraża teraźniejszość, a z określeniem czasu także przyszłość: Morgen fahre ich nach Berlin.

2.Präsens - czasowniki ze zmianą samogłoski

Część czasowników nieregularnych zmienia samogłoskę tylko przy du i er/sie/es. Typy: a na ä (fahren - du fährst, er fährt; schlafen - er schläft), e na i (sprechen - du sprichst; essen - du isst; helfen - er hilft; nehmen - er nimmt), e na ie (lesen - du liest; sehen - er sieht). Pozostałe osoby są regularne: wir fahren, ihr lest.

3.sein i haben w Präsens

Dwa najważniejsze czasowniki nieregularne. sein (być): ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind. haben (mieć): ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben. Służą też do tworzenia Perfekt i Plusquamperfekt. Wiek podajemy z sein (Ich bin 13 Jahre alt), a głód i pragnienie z haben (Ich habe Hunger).

4.Szyk zdania głównego - czasownik na 2. miejscu

W zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik stoi zawsze na drugim miejscu. Gdy zdanie zaczyna się od innego elementu niż podmiot (czas, miejsce, dopełnienie), podmiot przechodzi za czasownik (inwersja): Ich spiele heute Tennis. - Heute spiele ich Tennis. W pytaniu ze słowem pytającym czasownik stoi zaraz po nim (Wo wohnst du?), a w pytaniu tak/nie - na początku (Wohnst du in Wien?).

5.Rodzajniki określone i nieokreślone, kein

Rzeczownik ma jeden z trzech rodzajów: męski (der), żeński (die) lub nijaki (das); w liczbie mnogiej zawsze die. Rodzajnik nieokreślony: ein (rodzaj męski i nijaki), eine (żeński); w liczbie mnogiej go brak: ein Buch - Bücher. Przeczenie rzeczownika to kein, odmieniane jak ein: Ich habe keinen Bruder, keine Zeit, keine Geschwister. Rzeczowniki zawsze piszemy wielką literą.

6.Jak rozpoznać rodzaj rzeczownika?

die - rzeczowniki na -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät (die Zeitung, die Freiheit, die Station); das - zdrobnienia na -chen i -lein (das Mädchen, das Brötchen); der - dni tygodnia, miesiące i pory roku (der Montag, der Mai, der Winter). W złożeniach decyduje ostatni człon: das Haus + die Tür = die Haustür. Rodzaju najlepiej uczyć się od razu razem ze słowem.

7.Mianownik i biernik (Nominativ, Akkusativ)

Mianownik (wer? was?) to forma podmiotu. Biernik (wen? was?) to forma dopełnienia po wielu czasownikach (haben, sehen, kaufen, brauchen, besuchen) i po es gibt. W bierniku zmienia się tylko rodzaj męski: der na den, ein na einen, kein na keinen. Rodzaj żeński, nijaki i liczba mnoga wyglądają jak w mianowniku: Der Hund schläft. - Ich sehe den Hund. Ich kaufe eine Jacke und ein Heft.

8.Celownik (Dativ)

Celownik (wem?) odpowiada na pytanie „komu? czemu?”. Rodzajniki: dem (męski), der (żeński), dem (nijaki), den + końcówka -n w rzeczowniku (liczba mnoga); nieokreślone: einem, einer, einem. Celownika wymagają m.in. helfen, danken, gehören, gefallen, antworten, schmecken, a przy geben, schenken, zeigen - osoba, której coś dajemy: Ich helfe dem Mann. Ich schenke meiner Mutter Blumen.

9.Dopełniacz (Genitiv)

Dopełniacz (wessen?) wyraża przynależność - „czyj?”. Rodzajniki: des (męski i nijaki) + końcówka -s lub -es w rzeczowniku, der (żeński i liczba mnoga): das Auto des Vaters, das Ende des Films, die Tasche der Mutter, die Zimmer der Kinder. Przy imionach dodajemy -s bez apostrofu: Peters Fahrrad. W mowie potocznej często zastępuje go von + celownik: das Auto von meinem Vater.

10.Zaimki osobowe w przypadkach

Mianownik - biernik - celownik: ich - mich - mir, du - dich - dir, er - ihn - ihm, sie - sie - ihr, es - es - ihm, wir - uns - uns, ihr - euch - euch, sie - sie - ihnen, Sie - Sie - Ihnen. Przykłady: Ich besuche dich (biernik). Ich helfe dir (celownik). Kannst du mir das Buch geben? Formę grzecznościową Sie piszemy zawsze wielką literą.

11.Zaimki dzierżawcze

mein (mój), dein (twój), sein (jego - gdy właścicielem jest er lub es), ihr (jej), unser (nasz), euer (wasz), ihr (ich), Ihr (Pana, Pani). Odmieniają się jak ein i kein: mein Vater, meine Mutter, Ich besuche meinen Opa, mit meiner Schwester, mit meinen Eltern. Gdy dochodzi końcówka, euer traci -e-: eure Klasse.

12.Przyimki z biernikiem

Zawsze z biernikiem łączą się: durch (przez), für (dla), gegen (przeciwko, około), ohne (bez), um (dookoła, o godzinie) oraz bis (do). Przykłady: Das Geschenk ist für meinen Bruder. Wir gehen durch den Park. Ich trinke Tee ohne Zucker. Wir sitzen um den Tisch.

13.Przyimki z celownikiem

Zawsze z celownikiem łączą się: aus (z), bei (u, przy), mit (z, czymś), nach (po; do - z nazwami miast i większości krajów), seit (od - o czasie, który trwa), von (od, z), zu (do - osoby i miejsca) oraz gegenüber (naprzeciwko). Skróty: zum, zur, beim, vom. Ważna para: nach Hause (dokąd? - do domu) i zu Hause (gdzie? - w domu). Ich fahre mit dem Bus zur Schule.

14.Przyimki dwuprzypadkowe (Wechselpräpositionen)

an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen łączą się z celownikiem, gdy pytamy wo? (gdzie? - położenie), a z biernikiem, gdy pytamy wohin? (dokąd? - ruch w kierunku). Czasowniki położenia: liegen, stehen, sitzen, hängen (Das Buch liegt auf dem Tisch). Czasowniki ruchu: legen, stellen, setzen, hängen (Ich lege das Buch auf den Tisch). Skróty: im = in dem, ins = in das, am = an dem.

15.Przyimki z dopełniaczem

W języku pisanym dopełniacza wymagają m.in. wegen (z powodu), trotz (mimo), während (podczas) i statt / anstatt (zamiast): Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. Trotz der Kälte gehen wir spazieren. Während des Unterrichts ist das Handy aus. W mowie potocznej po wegen i trotz często słychać celownik: wegen dem Regen.

16.Przyimki czasu: am, im, um

am (an dem) - z dniami tygodnia, datami i porami dnia: am Montag, am 3. Mai, am Abend, am Wochenende (ale: in der Nacht). im (in dem) - z miesiącami, porami roku i ze słowem Jahr: im Juli, im Winter, im Jahr 2010. um - z godziną: um 8 Uhr. Sam rok podajemy bez przyimka: Ich bin 2012 geboren.

17.Czasowniki modalne - znaczenia

können - móc, umieć (Ich kann schwimmen); müssen - musieć (Ich muss lernen); dürfen - mieć pozwolenie (Hier darf man parken); sollen - mieć coś zrobić na czyjeś polecenie (Der Arzt sagt, ich soll viel trinken); wollen - chcieć, zamierzać (Ich will Arzt werden); mögen - lubić (Ich mag Pizza); möchten - chciałbym (Ich möchte ein Eis). Uwaga: nicht müssen = nie musieć, nicht dürfen = nie wolno.

18.Czasowniki modalne - odmiana i szyk

W liczbie pojedynczej czasowniki modalne (oprócz sollen) zmieniają samogłoskę, a ich i er/sie/es nie mają końcówki: ich kann, du kannst, er kann; ich muss, du musst, er muss; ich darf, ich will, ich mag. W liczbie mnogiej są regularne: wir können, ihr müsst. Modalny stoi na 2. miejscu, a bezokolicznik drugiego czasownika na końcu zdania: Ich kann heute nicht kommen. Möchten: ich möchte, du möchtest, er möchte.

19.Czasowniki rozdzielnie złożone (trennbare Verben)

Mają akcentowany przedrostek, np. an-, auf-, aus-, ein-, mit-, ab-, zu-, vor-, fern-, zurück-. W zdaniu głównym w Präsens i Präteritum przedrostek odrywa się i idzie na koniec zdania: aufstehen - Ich stehe um 7 Uhr auf. einkaufen - Wir kaufen im Supermarkt ein. fernsehen - Er sieht abends fern. Z czasownikiem modalnym i w zdaniu podrzędnym czasownik stoi w całości na końcu: Ich muss früh aufstehen. ..., weil ich früh aufstehe.

20.Przedrostki nierozdzielne

Przedrostki be-, ge-, er-, ver-, zer-, ent-, emp-, miss- są nieakcentowane i nigdy nie odrywają się od czasownika: Ich besuche meine Oma. Ich verstehe dich nicht. Czasowniki z takim przedrostkiem nie dostają ge- w Partizip II: besuchen - besucht, verstehen - verstanden, bekommen - bekommen, erzählen - erzählt. Uwaga: bekommen znaczy dostać, a nie stać się.

21.Perfekt - budowa

Perfekt to najczęstszy czas przeszły w mowie. Budowa: odmieniony haben albo sein na 2. miejscu + Partizip II na końcu zdania: Ich habe gestern Pizza gegessen. Wir sind ins Kino gegangen. W czasownikach rozdzielnie złożonych ge- stoi między przedrostkiem a tematem: einkaufen - eingekauft, aufstehen - aufgestanden, fernsehen - ferngesehen.

22.Partizip II - jak go utworzyć?

Czasowniki regularne: ge- + temat + -(e)t: machen - gemacht, spielen - gespielt, arbeiten - gearbeitet. Czasowniki mocne mają końcówkę -en, często ze zmianą samogłoski: schreiben - geschrieben, trinken - getrunken, sehen - gesehen, gehen - gegangen. Czasowniki mieszane zmieniają temat i mają końcówkę -t: bringen - gebracht, denken - gedacht. Czasowniki na -ieren nie mają ge-: telefonieren - telefoniert, studieren - studiert. Form nieregularnych uczymy się na pamięć.

23.Perfekt z sein

Z sein tworzą Perfekt czasowniki oznaczające ruch z miejsca na miejsce (gehen, fahren, fliegen, kommen, laufen) i zmianę stanu (aufstehen, einschlafen, aufwachen, werden, sterben) oraz sein, bleiben i passieren: Ich bin nach Wien geflogen. Er ist krank gewesen. Was ist passiert? Pozostałe czasowniki, w tym te z dopełnieniem w bierniku, mają haben. W Austrii i na południu Niemiec także sitzen, stehen, liegen łączą się z sein: Ich bin gesessen.

24.Präteritum - czasowniki regularne

Präteritum to czas przeszły używany głównie w tekstach pisanych i opowiadaniach. Czasowniki regularne: temat + -te + końcówka: ich spielte, du spieltest, er/sie/es spielte, wir spielten, ihr spieltet, sie/Sie spielten. Formy ich i er/sie/es są takie same. Gdy temat kończy się na -t lub -d, dodajemy -ete: arbeiten - er arbeitete, reden - sie redete.

25.Präteritum - formy nieregularne i formy podstawowe

Czasowniki mocne zmieniają samogłoskę i przy ich oraz er/sie/es nie mają końcówki: gehen - ging, kommen - kam, sehen - sah, fahren - fuhr (wir gingen, du kamst). Czasowniki mieszane zmieniają temat i mają -te: bringen - brachte, denken - dachte. W mowie Präteritum używa się głównie z sein (war), haben (hatte), werden (wurde) i modalnymi: konnte, musste, durfte, wollte, sollte, mochte. Formy podstawowe uczymy trójkami: gehen - ging - gegangen, bringen - brachte - gebracht, denken - dachte - gedacht.

26.Spójniki współrzędne: und, aber, oder, denn, sondern

Łączą dwa zdania główne i nie zmieniają szyku - po nich podmiot i czasownik stoją jak w zwykłym zdaniu: Ich bleibe zu Hause, denn ich bin krank. Ich mag Tee, aber ich trinke keinen Kaffee. denn = bo (przyczyna). sondern = lecz, tylko - po przeczeniu, gdy coś poprawiamy: Er kommt nicht heute, sondern morgen. Przed aber, denn i sondern stawiamy przecinek.

27.Zdanie podrzędne - szyk końcowy

W zdaniu podrzędnym (po weil, dass, wenn, als, ob, obwohl) odmieniony czasownik stoi na samym końcu, a zdania oddziela przecinek: Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. Z czasownikiem modalnym na końcu stoi modalny: ..., weil ich lernen muss. W Perfekt na końcu stoi posiłkowy: ..., weil ich krank gewesen bin. Czasownik rozdzielnie złożony się nie rozdziela: ..., dass der Zug um 8 Uhr abfährt.

28.weil i dass

weil = ponieważ, bo - podaje przyczynę i odpowiada na pytanie warum?: Ich lerne viel, weil ich eine gute Note bekommen möchte. dass = że - wprowadza treść myśli lub wypowiedzi, często po wissen, glauben, denken, hoffen, sagen, finden: Ich glaube, dass er recht hat. Ich hoffe, dass du bald kommst. Oba spójniki przesuwają czasownik na koniec zdania.

29.wenn i als

als (kiedy) - jednorazowe zdarzenie lub okres w przeszłości: Als ich klein war, wohnte ich in Graz. Als ich nach Hause kam, regnete es. wenn - jeśli, gdy: warunek w teraźniejszości i przyszłości (Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause) albo „za każdym razem, gdy” - także w przeszłości (Immer wenn ich Oma besuchte, backte sie Kuchen). Pytanie „kiedy?” to wann: Wann kommst du?

30.Zdanie podrzędne na początku

Gdy zdanie podrzędne stoi na początku, całe zajmuje pierwsze miejsce, więc zdanie główne zaczyna się od odmienionego czasownika, a podmiot stoi dopiero za nim: Weil es regnet, bleiben wir zu Hause. Wenn ich Zeit habe, helfe ich dir. Na styku zdań spotykają się dwa czasowniki rozdzielone przecinkiem.

31.Pytania zależne: ob i słowa pytające

Pytanie wplecione w inne zdanie ma szyk zdania podrzędnego - czasownik stoi na końcu. Pytanie tak/nie wprowadza ob (czy): Ich weiß nicht, ob er heute kommt. Pytanie ze słowem pytającym zachowuje to słowo: Wo ist der Bahnhof? - Können Sie mir sagen, wo der Bahnhof ist? Wann beginnt der Film? - Weißt du, wann der Film beginnt?

32.Zdania względne - zaimek względny

Zdanie względne opisuje rzeczownik, zaczyna się od zaimka względnego, a czasownik stoi na końcu. Rodzaj i liczbę zaimka bierzemy od rzeczownika, a przypadek od jego funkcji w zdaniu względnym. Formy są jak rodzajnik określony, z wyjątkiem celownika liczby mnogiej (denen) i dopełniacza (dessen, deren). Der Mann, der dort steht (mianownik). Der Film, den ich gesehen habe (biernik). Die Frau, der ich helfe (celownik). Der Junge, dessen Vater Arzt ist (dopełniacz).

33.Zdania względne z przyimkiem

Gdy czasownik w zdaniu względnym wymaga przyimka, przyimek stoi przed zaimkiem względnym i decyduje o jego przypadku: Das ist die Stadt, in der ich wohne. Das ist mein Freund, mit dem ich Fußball spiele. Die Kinder, mit denen ich spiele, sind nett. Das ist der Bus, auf den wir warten (warten auf + biernik). Zdanie względne w środku zdania oddzielamy przecinkami z obu stron.

34.Konjunktiv II - formy

Tryb przypuszczający (gdybym, chciałbym). Najczęściej tworzymy go z würde + bezokolicznik na końcu: Ich würde gern nach Wien fahren. Własne formy mają przede wszystkim sein - wäre, haben - hätte, werden - würde i czasowniki modalne: können - könnte, müssen - müsste, dürfen - dürfte, sollen - sollte, wollen - wollte. Odmiana: ich wäre, du wärst, er wäre, wir wären, ihr wärt, sie wären.

35.Konjunktiv II - użycie

Życzenia: Ich hätte gern einen Hund. Wenn ich doch Ferien hätte! Uprzejme prośby: Könnten Sie mir bitte helfen? Würdest du das Fenster öffnen? Rady: Du solltest mehr schlafen. An deiner Stelle würde ich zum Arzt gehen. Warunek nierzeczywisty (gdyby): Wenn ich reich wäre, würde ich eine Weltreise machen. W zdaniu z wenn czasownik stoi na końcu, a zdanie główne zaczyna się od czasownika.

36.Strona bierna (Passiv) w Präsens

Strona bierna skupia się na czynności, a nie na wykonawcy. Budowa: odmieniony werden + Partizip II na końcu: Das Haus wird gebaut. Die Briefe werden geschrieben. Dopełnienie w bierniku ze zdania czynnego staje się podmiotem: Der Lehrer korrigiert den Test. - Der Test wird korrigiert. Wykonawcę podajemy przez von + celownik: vom Lehrer. Odmiana werden: ich werde, du wirst, er wird, wir werden, ihr werdet, sie werden.

37.Strona bierna w czasie przeszłym

Präteritum: wurde + Partizip II: Der Kölner Dom wurde 1880 fertiggestellt. Amerika wurde 1492 entdeckt. Perfekt: sein + Partizip II + worden (bez ge-): Das Fenster ist repariert worden. Z czasownikiem modalnym: modalny + Partizip II + werden: Die Hausaufgaben müssen gemacht werden. Forma geworden występuje tylko przy werden w znaczeniu „stać się”: Er ist Arzt geworden.

38.Plusquamperfekt

Czas zaprzeszły - wyraża czynność, która zaszła wcześniej niż inna czynność w przeszłości. Budowa: hatte albo war + Partizip II na końcu; haben lub sein wybieramy tak jak w Perfekt: Ich hatte schon gegessen. Er war schon gegangen. Często stoi po nachdem, a w zdaniu głównym jest wtedy Präteritum: Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. Als ich ankam, war der Zug schon abgefahren.

39.Futur I

Czas przyszły: odmieniony werden na 2. miejscu + bezokolicznik na końcu zdania: Ich werde morgen lernen. Wir werden nach Österreich fahren. Wyraża plany, obietnice i przewidywania (Morgen wird es regnen) oraz przypuszczenie o teraźniejszości (Er wird krank sein - pewnie jest chory). Gdy przyszłość wynika z kontekstu, częściej używa się Präsens z określeniem czasu: Nächste Woche fahre ich nach Wien.

40.Czasownik werden - cztery role

Samodzielnie: stawać się, zostać kimś (Er wird Arzt. Es wird kalt.), Perfekt: ist geworden. Futur I: werden + bezokolicznik (Sie wird morgen kommen). Passiv: werden + Partizip II (Das Auto wird repariert). Konjunktiv II: würde + bezokolicznik (Ich würde gern helfen). Rolę rozpoznajemy po drugim czasowniku na końcu zdania albo po jego braku.