Olimpiada Języka Niemieckiego - RFN: ustrój i kultura

1.Federalizm RFN (Föderalismus)

RFN jest państwem federalnym (Bundesstaat) złożonym z 16 krajów związkowych (Bundesländer); trzy z nich to miasta-kraje (Stadtstaaten): Berlin, Hamburg i Brema. Każdy land ma własną konstytucję, parlament (Landtag) i rząd, zwykle z premierem (Ministerpräsident). Do federacji (Bund) należą m.in. polityka zagraniczna, obrona i obywatelstwo; do landów - szkolnictwo, kultura i policja (Kulturhoheit der Länder). Zasada: prawo federalne ma pierwszeństwo przed krajowym (Bundesrecht bricht Landesrecht).

2.Landy i ich stolice (Bundesländer und Landeshauptstädte)

Największy obszarowo land to Bawaria (stolica Monachium), najludniejszy - Nadrenia Północna-Westfalia (stolica Düsseldorf), najmniejszy - Brema. Stolica nie zawsze jest największym miastem: Hesja - Wiesbaden (nie Frankfurt), Nadrenia-Palatynat - Moguncja (Mainz), Dolna Saksonia - Hanower, Badenia-Wirtembergia - Stuttgart, Szlezwik-Holsztyn - Kilonia (Kiel), Saara - Saarbrücken. Nowe landy (od 1990 r.): Brandenburgia (Poczdam), Meklemburgia-Pomorze Przednie (Schwerin), Saksonia (Drezno), Saksonia-Anhalt (Magdeburg), Turyngia (Erfurt).

3.Dialekty (Mundarten)

Obok języka ogólnego (Hochdeutsch, Standarddeutsch) w Niemczech żyją dialekty. Główny podział: dolnoniemieckie na północy (Plattdeutsch, Niederdeutsch), środkowoniemieckie (np. saksoński, heski, koloński Kölsch) i górnoniemieckie na południu (bawarski - Bairisch, szwabski - Schwäbisch, alemański). Dolnoniemiecki jest chroniony jako język regionalny. Regionalne są też powitania: na południu Grüß Gott, na północy Moin.

4.Ustawa Zasadnicza (Grundgesetz)

Konstytucja RFN obowiązuje od 1949 r. Nazwa Grundgesetz (zamiast Verfassung) podkreślała tymczasowość - pełną konstytucję miały przyjąć zjednoczone Niemcy; po 1990 r. stała się konstytucją całych Niemiec. Zaczyna się od praw podstawowych (Grundrechte, art. 1-19); art. 1 mówi o nienaruszalności godności człowieka. Zmiana wymaga 2/3 głosów w Bundestagu i w Bundesracie, a zasad z art. 1 i 20 nie wolno zmienić wcale (klauzula wieczności - Ewigkeitsklausel).

5.Zasady ustroju RFN (art. 20) i demokracja zdolna do obrony

Art. 20 określa RFN jako demokratyczne i socjalne państwo federalne (demokratischer und sozialer Bundesstaat). Zasady ustroju: republika, demokracja, państwo prawa (Rechtsstaat), państwo socjalne (Sozialstaat) i federalizm; władza pochodzi od narodu i jest podzielona na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. To demokracja parlamentarna: rząd zależy od Bundestagu. Po doświadczeniu Weimaru RFN jest „demokracją zdolną do obrony” (streitbare, wehrhafte Demokratie) - może np. zakazać partii wrogiej konstytucji.

6.Bundestag i wybory

Bundestag - parlament federalny wybierany co 4 lata; obraduje w budynku Reichstagu w Berlinie. Uchwala ustawy i budżet, wybiera kanclerza i kontroluje rząd. Wyborca ma dwa głosy: pierwszym (Erststimme) wybiera kandydata w okręgu, drugim (Zweitstimme) listę partii - to drugi głos decyduje, ile mandatów dostaje partia. Co do zasady w podziale mandatów uczestniczą partie, które przekroczą próg 5% (Fünf-Prozent-Hürde).

7.Bundesrat

Bundesrat - organ, przez który landy uczestniczą w ustawodawstwie federalnym i w sprawach UE. Nie pochodzi z wyborów: zasiadają w nim członkowie rządów krajowych. Każdy land ma od 3 do 6 głosów zależnie od liczby mieszkańców i oddaje je jednolicie. Ustawy dotyczące interesów landów wymagają zgody Bundesratu (Zustimmungsgesetze); przy pozostałych może on tylko wnieść sprzeciw (Einspruchsgesetze), który Bundestag może odrzucić.

8.Prezydent federalny (Bundespräsident)

Prezydent federalny jest głową państwa, ale pełni głównie funkcje reprezentacyjne. Nie wybierają go obywatele, lecz Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung): posłowie Bundestagu i tyle samo delegatów landów. Kadencja trwa 5 lat, możliwy jest jeden ponowny wybór. Podpisuje ustawy, proponuje Bundestagowi kandydata na kanclerza, mianuje ministrów na wniosek kanclerza. Siedziba: pałac Bellevue w Berlinie. W Polsce prezydenta wybierają obywatele i ma on silniejszą pozycję (np. weto).

9.Kanclerz federalny (Bundeskanzler)

Kanclerz kieruje rządem federalnym i jest najważniejszym politykiem w państwie. Wybiera go Bundestag na wniosek prezydenta; kanclerz dobiera ministrów i wyznacza główne kierunki polityki (Richtlinienkompetenz). Odwołać go można tylko przez konstruktywne wotum nieufności (konstruktives Misstrauensvotum, art. 67) - wybierając jednocześnie następcę. Skutecznie użyto go raz: w 1982 r. Helmut Kohl zastąpił Helmuta Schmidta. Siedzibą jest Urząd Kanclerski (Bundeskanzleramt) w Berlinie.

10.Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht)

Federalny Trybunał Konstytucyjny w Karlsruhe to „strażnik konstytucji”. Bada zgodność ustaw z Ustawą Zasadniczą, rozstrzyga spory między organami państwa oraz między federacją a landami. Każdy obywatel może wnieść skargę konstytucyjną (Verfassungsbeschwerde), gdy władza naruszy jego prawa podstawowe. Tylko on może zakazać partii politycznej. Sędziów wybierają po połowie Bundestag i Bundesrat.

11.RFN w Unii Europejskiej

RFN była członkiem-założycielem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (1951) i EWG (traktaty rzymskie, 1957), a więc i Unii Europejskiej. Podstawą integracji stało się pojednanie z Francją - traktat elizejski (Élysée-Vertrag, 1963), podpisany przez Konrada Adenauera i Charles'a de Gaulle'a. Niemcy przyjęły euro (gotówka od 2002 r.), a we Frankfurcie nad Menem ma siedzibę Europejski Bank Centralny. W sprawach UE landy współdecydują przez Bundesrat.

12.Wielkie partie ludowe: CDU/CSU i SPD

CDU (Christlich Demokratische Union) - chadecja; nie startuje w Bawarii, bo działa tam siostrzana CSU (Christlich-Soziale Union). W Bundestagu tworzą wspólną frakcję zwaną Union (CDU/CSU). SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands) - socjaldemokracja, najstarsza niemiecka partia, wywodząca się z XIX-wiecznego ruchu robotniczego. Z CDU wywodzili się m.in. kanclerze Adenauer i Kohl, z SPD - Brandt i Schmidt. Gdy żadna nie ma większości, tworzy się koalicje, także „wielką koalicję” (große Koalition) CDU/CSU i SPD.

13.Mniejsze partie: FDP, Zieloni, Die Linke

FDP (Freie Demokratische Partei) - partia liberalna, przez dziesięciolecia partner koalicyjny wielkich partii. Zieloni (Bündnis 90/Die Grünen) - powstali w 1980 r. z ruchów ekologicznych, pokojowych i antyatomowych, a w 1993 r. połączyli się z enerdowskim ruchem obywatelskim Bündnis 90. Die Linke - partia lewicowa, wywodząca się m.in. z PDS, następczyni SED. Na prawo od Unii działa założona w 2013 r. AfD. Koalicje nazywa się od kolorów partii, np. czarno-czerwona (CDU/CSU i SPD), czerwono-zielona (SPD i Zieloni).

14.Ekstremizm i obrona demokracji

Demokracja w RFN broni się przed ekstremizmem (streitbare Demokratie). Federalny Trybunał Konstytucyjny zakazał dwóch partii: neonazistowskiej SRP (1952) i komunistycznej KPD (1956). Próby zakazania skrajnie prawicowej NPD nie powiodły się. Ugrupowania wrogie konstytucji obserwuje Urząd Ochrony Konstytucji (Verfassungsschutz). Karalne jest m.in. używanie symboli nazistowskich i negowanie Holokaustu.

15.Słynne niemieckie przedsiębiorstwa

Znane firmy i ich siedziby: Volkswagen (Wolfsburg), BMW (Monachium), Mercedes-Benz i Porsche (Stuttgart), Siemens (elektrotechnika, Monachium), Bosch (okolice Stuttgartu), BASF (chemia, Ludwigshafen), Bayer (farmacja, Leverkusen - aspiryna), SAP (oprogramowanie, Walldorf), adidas i Puma (odzież sportowa, obie z Herzogenaurach - założyli je skłóceni bracia Dasslerowie). Oznaczenie „Made in Germany” uchodzi za znak jakości i precyzji.

16.Targi i wystawy (Messen)

Niemcy są światową potęgą targową. Najważniejsze targi: Hannover Messe (przemysł i technika), Frankfurter Buchmesse (największe na świecie targi książki, jesienią), Lipskie Targi Książki (wiosną), ITB Berlin (turystyka), Grüne Woche w Berlinie (rolnictwo i żywność), IFA w Berlinie (elektronika użytkowa) i międzynarodowy salon samochodowy IAA. Lipsk nazywano „miastem targów” (Messestadt) - tradycja jarmarków sięga tam średniowiecza.

17.Świadomość ekologiczna (Umweltbewusstsein)

Niemcy uchodzą za kraj o wysokiej świadomości ekologicznej. Odpady segreguje się (Mülltrennung): żółty pojemnik lub worek (gelbe Tonne, gelber Sack) na opakowania, niebieski na papier, brązowy na odpady organiczne (Biotonne). Za butelki i puszki płaci się kaucję (Pfand), zwracaną po oddaniu ich w sklepie. Hasło Energiewende oznacza przejście na energię odnawialną i odchodzenie od energii atomowej i węgla. Silny ruch ekologiczny dał początek partii Zielonych.

18.Mniejszości narodowe w RFN

W RFN uznano cztery mniejszości narodowe: Duńczyków (północ Szlezwiku-Holsztynu), Fryzów (wybrzeże Morza Północnego), Serbołużyczan (Sorben - słowiański naród z Łużyc w Saksonii i Brandenburgii, z językami górno- i dolnołużyckim) oraz niemieckich Sinti i Romów. Mają prawo do pielęgnowania języka i kultury - na Łużycach są np. dwujęzyczne napisy i szkoły. Partia mniejszości duńskiej (SSW) jest zwolniona z progu 5%.

19.Imigracja i wyznania w Niemczech

Od lat 50. do RFN przyjeżdżali pracownicy z zagranicy (Gastarbeiter, m.in. z Włoch, Grecji i Turcji), później przesiedleńcy niemieckiego pochodzenia (Spätaussiedler) z Polski i ZSRR oraz uchodźcy - Niemcy stały się krajem imigracji (Einwanderungsland). Największe wyznania to katolicyzm (przewaga na południu i zachodzie) i protestantyzm (północ); na wschodzie większość nie należy do żadnego kościoła. Kościoły finansuje podatek kościelny (Kirchensteuer), pobierany przez urzędy skarbowe. Liczne są też wspólnoty muzułmańskie i żydowskie.

20.Telewizja i radio: system dualny (duales Rundfunksystem)

Od 1984 r. działają obok siebie nadawcy publiczni i prywatni. Media publiczne (öffentlich-rechtlicher Rundfunk) finansuje opłata od każdego gospodarstwa domowego (Rundfunkbeitrag): ARD - związek regionalnych rozgłośni landów (program Das Erste, dziennik Tagesschau) i ZDF z siedzibą w Moguncji. Mają być niezależne od rządu - nadzorują je rady z przedstawicielami społeczeństwa. Nadawcy prywatni, np. RTL, Sat.1 i ProSieben, utrzymują się z reklam.

21.Prasa i „czwarta władza” (vierte Gewalt)

Znane dzienniki ogólnokrajowe: Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ, konserwatywno-liberalny), Süddeutsche Zeitung (Monachium, lewicowo-liberalny), Die Welt i lewicowa taz; największy nakład od dziesięcioleci ma bulwarowy Bild. Ważne tygodniki to Die Zeit i magazyn Der Spiegel (oba z Hamburga), a także Stern i Focus. Media jako „czwarta władza” kontrolują polityków. Symbolem wolności prasy stała się afera „Spiegla” (Spiegel-Affäre, 1962): po aresztowaniu redaktorów z rządu musiał odejść minister obrony Franz Josef Strauß.

22.Uznanie granicy na Odrze i Nysie

NRD uznała granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej układem zgorzeleckim (1950). RFN uznała ją w układzie warszawskim (7 grudnia 1970 r., kanclerz Willy Brandt) - w dniu podpisania Brandt uklęknął przed pomnikiem Bohaterów Getta (Kniefall). Zjednoczone Niemcy ostatecznie potwierdziły granicę w polsko-niemieckim traktacie granicznym z 14 listopada 1990 r.

23.Traktat o dobrym sąsiedztwie (1991) i współpraca polsko-niemiecka

17 czerwca 1991 r. Polska i Niemcy podpisały traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy (Nachbarschaftsvertrag). Tego samego dnia powołano Polsko-Niemiecką Współpracę Młodzieży (PNWM, Deutsch-Polnisches Jugendwerk), która wspiera wymiany szkolne i spotkania młodzieży; w 1991 r. powstała też Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej (Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit). Wiele miast ma partnerów po drugiej stronie granicy, np. Kraków - Norymberga, Poznań - Hanower, Gdańsk - Brema. Niemcy wspierały wejście Polski do NATO i UE.

24.Instytut Goethego i pośrednicy kultury

Instytut Goethego (Goethe-Institut) promuje język niemiecki i kulturę Niemiec za granicą (w Polsce m.in. w Warszawie i Krakowie): kursy, egzaminy językowe, wydarzenia kulturalne. Ważnym gestem pojednania był list biskupów polskich do biskupów niemieckich (1965) z prośbą o wzajemne przebaczenie. Pośrednikiem między kulturami był m.in. Karl Dedecius - tłumacz literatury polskiej na niemiecki i założyciel Niemieckiego Instytutu Kultury Polskiej (Deutsches Polen-Institut) w Darmstadt (1980).

25.Oktoberfest

Oktoberfest (potocznie Wiesn) w Monachium to jedno z największych świąt ludowych świata. Wywodzi się z wyścigów konnych zorganizowanych w 1810 r. z okazji ślubu bawarskiego następcy tronu Ludwika z księżniczką Teresą - stąd nazwa łąki Theresienwiese. Zaczyna się we wrześniu, a kończy na początku października. Otwiera go burmistrz Monachium, odszpuntowując pierwszą beczkę piwa; w namiotach (Festzelte) piwo podaje się w litrowych kuflach (Maß), a wielu gości nosi stroje ludowe (Dirndl, Lederhosen).

26.Festiwal w Bayreuth (Bayreuther Festspiele)

Coroczny letni festiwal operowy w Bayreuth (Bawaria) poświęcony wyłącznie dziełom Richarda Wagnera. Odbywa się w teatrze festiwalowym (Festspielhaus) na Zielonym Wzgórzu (Grüner Hügel), zbudowanym według pomysłów samego kompozytora. Pierwszy festiwal w 1876 r. przyniósł prapremierę całego cyklu „Pierścień Nibelunga” (Der Ring des Nibelungen). Festiwal tradycyjnie prowadzą potomkowie Wagnera.

27.Berlinale

Berlinale (Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie) organizowane jest od 1951 r., a od 1978 r. odbywa się w lutym. Należy do najważniejszych festiwali filmowych świata, obok Cannes i Wenecji. Główną nagrodą jest Złoty Niedźwiedź (Goldener Bär) - niedźwiedź to herb Berlina; przyznaje się też Srebrne Niedźwiedzie. Centrum festiwalu jest plac Poczdamski (Potsdamer Platz). (podpowiedź: niedźwiedź - herb Berlina)

28.Misterium pasyjne w Oberammergau (Oberammergauer Passionsspiele)

Misterium męki Chrystusa wystawiają co 10 lat mieszkańcy bawarskiej wsi Oberammergau. Tradycja wywodzi się ze ślubowania z 1633 r., złożonego podczas epidemii dżumy: mieszkańcy obiecali odgrywać mękę Chrystusa, jeśli zaraza ustąpi; pierwsze przedstawienie odbyło się w 1634 r. W wielogodzinnym spektaklu mogą występować tylko mieszkańcy wsi - bierze w nim udział ponad tysiąc osób.

29.Muzea i zbiory sztuki

Wyspa Muzeów (Museumsinsel) w Berlinie - zespół pięciu muzeów na Szprewie, wpisany na listę UNESCO; w Neues Museum jest popiersie Nefertiti, a w Pergamonmuseum - Ołtarz Pergamoński. W Dreźnie Galeria Starych Mistrzów (Gemäldegalerie Alte Meister) ma „Madonnę Sykstyńską” Rafaela, a skarbiec Zielone Sklepienie (Grünes Gewölbe) - klejnoty Augusta Mocnego. W Monachium są Stara Pinakoteka (Alte Pinakothek) i Deutsches Museum - jedno z największych muzeów techniki na świecie.

30.Opery, orkiestry, teatry i film

Do najsłynniejszych instytucji należą Filharmonicy Berlińscy (Berliner Philharmoniker, długoletni dyrygent Herbert von Karajan), Orkiestra Gewandhaus w Lipsku, lipski chór chłopięcy Thomanerchor, którym kierował Jan Sebastian Bach, oraz Opera Sempera (Semperoper) w Dreźnie. Teatr Berliner Ensemble założył w 1949 r. Bertolt Brecht. Centrum filmowym jest Studio Babelsberg w Poczdamie - jedno z najstarszych studiów filmowych świata, gdzie powstał „Metropolis” Fritza Langa.

31.Literacka Nagroda Nobla dla pisarzy niemieckojęzycznych

Laureatami są m.in.: Gerhart Hauptmann (1912), Thomas Mann (1929, w uzasadnieniu wymieniono „Buddenbrooków”), Hermann Hesse (1946), Nelly Sachs (1966), Heinrich Böll (1972), Elias Canetti (1981), Günter Grass (1999), Elfriede Jelinek (Austria, 2004), Herta Müller (2009) i Peter Handke (Austria, 2019).

32.Niemieccy nobliści: nauka i pokój

Wilhelm Conrad Röntgen - pierwsza Nagroda Nobla z fizyki (1901) za odkrycie promieni X; Robert Koch - medycyna (1905), badania nad gruźlicą; Max Planck - fizyka (1918), teoria kwantów; Albert Einstein - fizyka (1921), wyjaśnienie zjawiska fotoelektrycznego. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali m.in. Gustav Stresemann (1926), dziennikarz Carl von Ossietzky (1935, więziony przez nazistów) i Willy Brandt (1971, za politykę wschodnią i pojednanie z sąsiadami).

33.Osobistości kultury niemieckojęzycznej

Kompozytorzy: Jan Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven (urodzony w Bonn), Richard Wagner. Filozofowie: Immanuel Kant, Georg W. F. Hegel, Karl Marx, Friedrich Nietzsche. Architekt Walter Gropius założył w 1919 r. w Weimarze szkołę Bauhaus, która zmieniła architekturę i design. Reżyserzy: Rainer Werner Fassbinder, Wim Wenders, Werner Herzog; aktorka Marlene Dietrich. Sportowcy: Franz Beckenbauer, Steffi Graf, Michael Schumacher.

34.Uniwersytety i miasta uniwersyteckie

Najstarszym nieprzerwanie działającym uniwersytetem na terenie dzisiejszych Niemiec jest Uniwersytet w Heidelbergu (1386); uniwersytet w Lipsku powstał w 1409 r. Uniwersytet w Berlinie (dziś Humboldta), założony w 1810 r. z inicjatywy Wilhelma von Humboldta, stał się wzorem nowoczesnej uczelni łączącej badania naukowe z nauczaniem. Typowe miasta uniwersyteckie to Heidelberg, Getynga (Göttingen), Tybinga (Tübingen), Marburg i Fryburg Bryzgowijski (Freiburg).

35.Książka, biblioteki i instytuty naukowe

Druk ruchomą czcionką wynalazł ok. połowy XV w. Johannes Gutenberg w Moguncji (Mainz) - działa tam Muzeum Gutenberga. Centrami handlu książką były Lipsk i Frankfurt nad Menem, gdzie do dziś odbywają się targi książki. Niemiecka Biblioteka Narodowa (Deutsche Nationalbibliothek) ma siedziby w Lipsku i Frankfurcie; ważne są też Bawarska Biblioteka Państwowa w Monachium i Biblioteka Państwowa w Berlinie. Badania prowadzą m.in. instytuty Towarzystwa Maxa Plancka (Max-Planck-Gesellschaft) i Towarzystwa Fraunhofera.

36.Adwent i dzień św. Mikołaja (Advent, Nikolaustag)

Adwent to cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem. W domach zapala się kolejne świece na wieńcu adwentowym (Adventskranz), dzieci otwierają okienka kalendarza adwentowego (Adventskalender), a w miastach działają jarmarki bożonarodzeniowe (Weihnachtsmärkte) z grzanym winem (Glühwein); najsłynniejsze są w Norymberdze (Christkindlesmarkt) i Dreźnie (Striezelmarkt). W wieczór przed 6 grudnia dzieci wystawiają buty (Stiefel), a Nikolaus wkłada do nich słodycze; towarzyszy mu Knecht Ruprecht (w Austrii i Bawarii Krampus).

37.Boże Narodzenie i sylwester (Weihnachten, Silvester)

Najważniejszy jest wieczór wigilijny (Heiligabend, 24 grudnia): odbywa się wtedy wręczanie prezentów (Bescherung), które przynosi Dzieciątko (Christkind) albo Weihnachtsmann. Zwyczaj ubierania choinki (Weihnachtsbaum, Tannenbaum) pochodzi z Niemiec. 25 i 26 grudnia to pierwszy i drugi dzień świąt. W sylwestra (Silvester) puszcza się fajerwerki, a wiele osób ogląda w telewizji angielski skecz „Dinner for One”. Typowe życzenie noworoczne to Guten Rutsch ins neue Jahr!

38.Karnawał (Karneval, Fasching, Fastnacht)

Nazwy są regionalne: Karneval w Nadrenii (Kolonia, Düsseldorf), Fasching m.in. w Bawarii i Austrii, Fastnacht m.in. w Moguncji i na południowym zachodzie. Szwabsko-alemańska Fastnacht słynie z drewnianych masek. Nadreńska „piąta pora roku” (fünfte Jahreszeit) rozpoczyna się 11 listopada o godz. 11:11. Kulminacja przypada na dni przed Wielkim Postem: babski czwartek (Weiberfastnacht) i Różany Poniedziałek (Rosenmontag) z wielkimi pochodami. Środa Popielcowa (Aschermittwoch) oznacza koniec karnawału. Okrzyki karnawałowe to Helau i - w Kolonii - Alaaf. (podpowiedź: 11.11. o 11:11)

39.Trzech Króli, Wielkanoc i Jugendweihe

Święto Trzech Króli (Dreikönigstag, 6 stycznia): kolędnicy przebrani za króli (Sternsinger) zbierają datki i piszą kredą na drzwiach rok i litery C+M+B (Christus mansionem benedicat - Chrystus niech błogosławi ten dom). Wielkanoc (Ostern): zajączek wielkanocny (Osterhase) chowa kolorowe jajka, których szukają dzieci; w wielu regionach płoną ogniska wielkanocne (Osterfeuer). Jugendweihe - świecka uroczystość wejścia w dorosłość dla ok. 14-latków, tradycja z NRD, wciąż popularna we wschodnich Niemczech.

40.Niemieckie przysmaki regionalne

Kuchnia niemiecka jest bardzo regionalna. Bawaria: biała kiełbasa (Weißwurst), precle (Brezen) i pieczeń wieprzowa (Schweinsbraten). Berlin: Currywurst. Szwabia: kluski Spätzle i pierożki Maultaschen. Schwarzwald: tort szwarcwaldzki (Schwarzwälder Kirschtorte). Słynne słodycze to norymberskie pierniki (Nürnberger Lebkuchen), drezdeńska strucla świąteczna (Dresdner Stollen) i lubecki marcepan (Lübecker Marzipan). Bawarskie prawo czystości piwa (Reinheitsgebot) z 1516 r. należy do najstarszych przepisów o żywności.