Węglowodory cykliczne i ich nazewnictwo

1.Węglowodory cykliczne

To węglowodory, w których atomy węgla tworzą zamknięty łańcuch, czyli pierścień. Należą do nich m.in. cykloalkany, cykloalkeny i węglowodory aromatyczne.

2.Pierścień

Układ atomów połączonych tak, że tworzą zamknięty obwód. W węglowodorach cyklicznych pierścień tworzą atomy węgla, a do nich dołączone są atomy wodoru lub podstawniki.

3.Cykloalkan

Nasycony węglowodór cykliczny zawierający tylko wiązania pojedyncze między atomami węgla w pierścieniu. Dla związków jednopierścieniowych jego wzór ogólny to $C_nH_{2n}$.

4.Cykloalken

Nienasycony węglowodór cykliczny zawierający w pierścieniu co najmniej jedno wiązanie podwójne. Dla jednego pierścienia i jednego wiązania podwójnego wzór ogólny wynosi $C_nH_{2n-2}$.

5.Węglowodór aromatyczny

Węglowodór zawierający szczególnie trwały układ pierścieniowy z elektronami zdelokalizowanymi. Najważniejszym przykładem na poziomie szkolnym jest benzen o wzorze $C_6H_6$.

6.Cykloheksan

Cykloalkan o sześciu atomach węgla w pierścieniu i wzorze sumarycznym $C_6H_{12}$. Jest przykładem nasyconego węglowodoru cyklicznego.

7.Cyklopropan

Najprostszy trwały cykloalkan o trzech atomach węgla w pierścieniu i wzorze $C_3H_6$. Ma mały pierścień i duże naprężenie kątowe.

8.Benzen

Najprostszy i najważniejszy węglowodór aromatyczny o wzorze $C_6H_6$. Zawiera sześcioczłonowy pierścień z układem zdelokalizowanych elektronów.

9.Przedrostek „cyklo-”

Dodaje się go do nazwy węglowodoru łańcuchowego, aby zaznaczyć, że atomy węgla tworzą pierścień, np. propan → cyklopropan.

10.Numeracja pierścienia

Atomy węgla w pierścieniu numeruje się tak, aby podstawniki lub wiązania wielokrotne otrzymały możliwie najniższe lokanty. Kierunek numeracji wybiera się najkorzystniejszy.

11.Podstawnik

Atom lub grupa atomów przyłączona do głównego pierścienia zamiast atomu wodoru. W nazwie podaje się jego nazwę i położenie, np. 1,2-dimetylocykloheksan.

12.Lokant

Numer określający położenie podstawników albo wiązania wielokrotnego w pierścieniu. Lokanty zapisuje się przed odpowiednim fragmentem nazwy.

13.Zasada najniższych lokantów

Przy tworzeniu nazwy wybiera się taką numerację, by suma lub układ numerów podstawników i wiązań wielokrotnych był możliwie najniższy. To podstawowa reguła nazewnictwa związków cyklicznych.

14.Cykloalkin

Nienasycony węglowodór cykliczny zawierający w pierścieniu wiązanie potrójne. W programie szkolnym pojawia się rzadziej niż cykloalkany i cykloalkeny.