Chromatografia w rozdzielaniu mieszanin

1.Chromatografia

Metoda rozdzielania mieszanin oparta na różnym powinowactwie ich składników do dwóch faz: stacjonarnej i ruchomej. Składniki przemieszczają się z różną szybkością, dlatego można je rozdzielić i zidentyfikować jakościowo.

2.Faza stacjonarna

Nieruchoma część układu chromatograficznego, z którą kontaktują się składniki mieszaniny. Może nią być np. bibuła, papier lub warstwa adsorbentu. Silniejsze oddziaływanie składnika z fazą stacjonarną spowalnia jego ruch.

3.Faza ruchoma

Substancja przemieszczająca się przez fazę stacjonarną i unosząca składniki mieszaniny. Najczęściej jest to rozpuszczalnik albo mieszanina rozpuszczalników. Od jej składu zależy skuteczność rozdziału.

4.Adsorpcja

Zjawisko gromadzenia się cząsteczek na powierzchni innej substancji. W chromatografii większa adsorpcja składnika na fazie stacjonarnej powoduje wolniejsze przemieszczanie się tego składnika.

5.Rozdział chromatograficzny

Oddzielenie składników mieszaniny dzięki temu, że każdy z nich przemieszcza się z inną szybkością. Różnice wynikają z odmiennej rozpuszczalności w fazie ruchomej i różnej siły oddziaływań z fazą stacjonarną.

6.Chromatografia bibułowa

Prosta odmiana chromatografii, w której fazą stacjonarną jest bibuła lub papier, a fazą ruchomą rozpuszczalnik. Często służy do rozdzielania barwników, np. atramentu lub barwników roślinnych.

7.Plama startowa

Miejsce naniesienia badanej mieszaniny na fazę stacjonarną przed rozpoczęciem rozdziału. Powinna być mała i znajdować się powyżej poziomu rozpuszczalnika, aby próbka nie rozpuściła się od razu w naczyniu.

8.Czoło rozpuszczalnika

Najdalej wysunięta granica, do której dotarła faza ruchoma podczas chromatografii. Zaznacza się ją po zakończeniu doświadczenia, bo służy do oceny drogi przebytej przez składniki.

9.Eluent

Faza ruchoma stosowana w chromatografii, czyli rozpuszczalnik lub mieszanina rozpuszczalników przemieszczająca się przez fazę stacjonarną. Dobór eluentu wpływa na szybkość i jakość rozdziału składników.

10.Kapilarne wznoszenie

Samoczynne przemieszczanie się cieczy w porowatym materiale lub wąskich przestrzeniach pod wpływem sił międzycząsteczkowych. W chromatografii bibułowej dzięki temu rozpuszczalnik przesuwa się w górę papieru.

11.Współczynnik $R_f$

Iloraz drogi przebytej przez składnik do drogi przebytej przez czoło rozpuszczalnika. Wzór: $R_f=\frac{d_{składnika}}{d_{czoła}}$. Dla danych warunków może pomagać w porównywaniu i identyfikacji substancji.

12.Analiza jakościowa

Ustalanie, jakie substancje znajdują się w próbce, bez określania ich ilości. Chromatografia szkolna najczęściej służy właśnie do wykazania obecności i rozdzielenia składników mieszaniny.

13.Mieszanina jednorodna

Mieszanina o jednakowym składzie w całej objętości, np. roztwór barwników w wodzie lub alkoholu. Takie mieszaniny często rozdziela się metodami opartymi na różnicach właściwości składników, m.in. chromatografią.

14.Identyfikacja składników

Rozpoznawanie substancji po położeniu plam, liczbie rozdzielonych składników i porównaniu z wzorcami albo wartościami $R_f$ uzyskanymi w tych samych warunkach. To wniosek jakościowy z chromatogramu.