Układy homogeniczne i heterogeniczne

1.Układ homogeniczny

Układ jednorodny, w którym w całej objętości występuje jedna faza i jednakowy skład makroskopowy. Poszczególnych składników nie można odróżnić gołym okiem. Typowym przykładem jest roztwór soli kuchennej w wodzie lub mieszanina gazów, np. powietrze.

2.Układ heterogeniczny

Układ niejednorodny, złożony z co najmniej dwóch faz o różnych właściwościach. Składniki można odróżnić wzrokowo lub po pewnym czasie obserwacji. Przykładami są woda z piaskiem, granit czy olej z wodą.

3.Faza

Część układu o jednakowych właściwościach fizycznych i chemicznych, wyraźnie oddzielona od innych części granicą faz. W układzie jednorodnym występuje jedna faza, a w niejednorodnym co najmniej dwie.

4.Roztwór właściwy

Jednorodna mieszanina co najmniej dwóch substancji, w której substancja rozpuszczona jest rozproszona na poziomie cząsteczek lub jonów w rozpuszczalniku. Roztwór właściwy jest przezroczysty i nie rozdziela się samorzutnie na warstwy.

5.Rozpuszczalnik

Składnik roztworu występujący zwykle w większej ilości, w którym rozpuszcza się inna substancja. W szkolnych przykładach najczęściej jest to woda, ale rozpuszczalnikiem mogą być też inne ciecze.

6.Substancja rozpuszczona

Składnik roztworu występujący zwykle w mniejszej ilości, rozproszony w rozpuszczalniku. Może to być ciało stałe, ciecz albo gaz, np. sól w wodzie albo dwutlenek węgla w napoju.

7.Zawiesina

Układ heterogeniczny, w którym drobne cząstki ciała stałego są rozproszone w cieczy lub gazie. Zawiesina jest nietrwała: cząstki mogą opadać, a składniki można rozdzielić przez sączenie lub sedymentację.

8.Emulsja

Układ heterogeniczny złożony z dwóch niemieszających się cieczy, z których jedna jest rozproszona w drugiej w postaci drobnych kropelek. Przykładami są mleko i majonez. Emulsje mogą być mniej lub bardziej trwałe.

9.Koloid

Układ o bardzo drobnym stopniu rozproszenia, pośredni między roztworem właściwym a zawiesiną. Cząstek nie widać gołym okiem, ale układ nie jest roztworem właściwym. Przykładem są niektóre mgły, żele i białko jaja.

10.Efekt Tyndalla

Rozpraszanie światła przez cząstki koloidalne. Dzięki temu można odróżnić koloid od roztworu właściwego: w koloidzie tor wiązki światła jest widoczny, a w roztworze właściwym zwykle nie.

11.Sedymentacja

Opadanie cząstek fazy rozproszonej pod wpływem grawitacji. Zjawisko to zachodzi w wielu zawiesinach i prowadzi do rozdzielenia układu na warstwy, np. gdy piasek opada na dno wody.

12.Dekantacja

Metoda rozdzielania mieszaniny po sedymentacji, polegająca na ostrożnym zlaniu cieczy znad osadu. Stosuje się ją np. po opadnięciu piasku na dno naczynia z wodą.

13.Filtracja

Metoda rozdzielania układów heterogenicznych, głównie zawiesin, za pomocą sączka lub filtra. Cząstki stałe pozostają na filtrze, a ciecz przechodzi przez jego pory jako przesącz.

14.Ekstrakcja

Metoda rozdzielania polegająca na przeniesieniu składnika z jednej fazy do drugiej za pomocą odpowiednio dobranego rozpuszczalnika. Wykorzystuje różnice w rozpuszczalności substancji.

15.Chromatografia

Metoda rozdzielania mieszanin oparta na różnym powinowactwie składników do fazy ruchomej i stacjonarnej. Składniki przemieszczają się z różnymi szybkościami, dzięki czemu można je rozdzielić.

16.Mieszanina gazów

Przykład układu homogenicznego, jeśli składniki mieszają się całkowicie. Powietrze traktuje się jako jednorodną mieszaninę gazów, ponieważ w skali makroskopowej ma jednakowy skład w całej objętości.