Symbole i nazwy pierwiastków

Każdy pierwiastek ma swój symbol chemiczny. Jest to skrót złożony z jednej albo z dwóch liter. Symbole są międzynarodowe, więc chemik w każdym kraju zapisuje dany pierwiastek tak samo.

Symbole zwykle pochodzą od nazw łacińskich, a nie od polskich. Dlatego polska nazwa często nie podpowiada symbolu. Najlepiej uczyć się razem trzech rzeczy: polskiej nazwy, łacińskiej nazwy i symbolu.

Symbol z jednej litery to zawsze tylko wielka litera. W zestawie takich pierwiastków jest osiem.

Najczęstsze pomyłki dotyczą potasu i fosforu. Potas to $\ce{K}$, a fosfor to $\ce{P}$. Litera $\ce{K}$ nie oznacza krzemu.

Część symboli dwuliterowych łatwo skojarzyć, bo nazwa łacińska brzmi podobnie do polskiej:

• chlor - $\ce{Cl}$ (chlorum);
• brom - $\ce{Br}$ (bromum);
• magnez - $\ce{Mg}$ (magnesium);
• cynk - $\ce{Zn}$ (zincum).

Inne trzeba po prostu zapamiętać z nazwą łacińską:

• krzem - $\ce{Si}$ (silicium);
• wapń - $\ce{Ca}$ (calcium);
• glin - $\ce{Al}$ (aluminium).

Pomaga też porównanie podobnych symboli. $\ce{C}$ to węgiel, $\ce{Ca}$ - wapń, a $\ce{Cl}$ - chlor. Każda dodatkowa mała litera zmienia pierwiastek.

Te symbole najtrudniej zapamiętać, bo ich pierwsza litera różni się od pierwszej litery polskiej nazwy.

Symbol dwuliterowy zaczyna się wielką literą, a kończy małą literą. Ta zasada nie ma wyjątków.

Wielkość liter zmienia znaczenie zapisu. Wielka litera zawsze rozpoczyna nowy symbol. Gdy obie litery są wielkie, zapis czyta się jak dwa różne pierwiastki, czyli jak wzór związku.

Np. $\ce{Sn}$ to cyna. Zapis SN odczytalibyśmy jako siarkę i azot, a nie jako cynę.

Najczęstsze błędy przy pisaniu symboli:

• obie litery wielkie, np. AL zamiast $\ce{Al}$;
• obie litery małe, np. zn zamiast $\ce{Zn}$;
• symbol utworzony od polskiej nazwy, np. Zł zamiast $\ce{Au}$.

Wzór chemiczny zapisuje się symbolami pierwiastków. Aby go odczytać, dzielimy wzór na symbole. Każda wielka litera zaczyna nowy symbol, a mała litera należy do symbolu przed nią. Cyfra za symbolem to indeks. Podaje liczbę atomów tego pierwiastka. Brak cyfry oznacza jeden atom.

Indeks nie jest częścią symbolu. Liczy tylko atomy pierwiastka, który stoi tuż przed nim.

Większość pierwiastków z zestawu można podzielić na metale i niemetale.

• Niemetale: wodór, węgiel, azot, tlen, fosfor, siarka, chlor, brom i jod.
• Metale: sód, potas, magnez, wapń, glin, żelazo, miedź, cynk, cyna, srebro, złoto, ołów i rtęć.

Krzem często zalicza się do półmetali, bo ma cechy metali i niemetali.

Wodór, azot, tlen i chlor są w temperaturze pokojowej gazami. Brom jest brunatną cieczą. Wśród metali cieczą jest tylko rtęć. Pozostałe metale z zestawu są ciałami stałymi.

Sód i potas to miękkie, bardzo aktywne metale. Srebro i złoto to metale szlachetne.