Zanieczyszczenia powietrza i ochrona atmosfery
Chemia
Zestaw wyjaśnia, czym są zanieczyszczenia powietrza, skąd się biorą i jakie powodują skutki. Poznasz smog, kwaśne opady, dziurę ozonową oraz rolę nadmiernej emisji dwutlenku węgla w nasilaniu efektu cieplarnianego.
1.Zanieczyszczenia powietrza
Substancje lub mieszaniny substancji obecne w powietrzu w ilościach szkodliwych dla ludzi, zwierząt, roślin albo środowiska.
2.Emisja
Wprowadzanie gazów, pyłów lub innych substancji do powietrza, na przykład przez kominy, spaliny samochodowe i piece.
3.Pyły
Drobne cząstki stałe unoszące się w powietrzu. Mogą powstawać podczas spalania paliw, w przemyśle i transporcie. Wdychane pyły mogą szkodzić układowi oddechowemu.
4.Smog
Mieszanina zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza pyłów i gazów, która tworzy się najczęściej przy bezwietrznej pogodzie. Jest groźny dla zdrowia.
5.Tlenek węgla(II)
Gaz o wzorze , powstający podczas niecałkowitego spalania paliw. Jest bezbarwny, bezwonny i bardzo trujący, dlatego nazywa się go czadem.
6.Tlenki siarki
Związki siarki z tlenem, powstające między innymi przy spalaniu węgla zawierającego siarkę. Mogą przyczyniać się do powstawania kwaśnych opadów.
7.Tlenki azotu
Związki azotu z tlenem, powstające między innymi w silnikach samochodowych i podczas spalania paliw. Uczestniczą w powstawaniu smogu i kwaśnych opadów.
8.Kwaśne opady
Deszcz, śnieg lub mgła o zwiększonej kwasowości. Powstają, gdy tlenki siarki i azotu reagują z wodą w atmosferze.
9.Ozon
Odmiana tlenu o wzorze . W górnych warstwach atmosfery tworzy warstwę, która pochłania część szkodliwego promieniowania ultrafioletowego.
10.Dziura ozonowa
Znaczne sezonowe zmniejszenie ilości ozonu w warstwie ozonowej, szczególnie obserwowane nad Antarktydą. Nie jest dosłowną dziurą w atmosferze.
11.Freony
Substancje stosowane dawniej między innymi w chłodnictwie i aerozolach. Po dostaniu się do atmosfery przyczyniały się do niszczenia warstwy ozonowej.
12.Dwutlenek węgla
Gaz o wzorze , naturalny składnik powietrza. Jego nadmierna ilość w atmosferze nasila efekt cieplarniany.
13.Efekt cieplarniany
Zjawisko polegające na zatrzymywaniu części ciepła przez gazy cieplarniane w atmosferze. Jest naturalny, ale jego nadmierne nasilenie prowadzi do ocieplania klimatu.
14.Gazy cieplarniane
Gazy, które zatrzymują część ciepła w atmosferze. Należą do nich między innymi para wodna, dwutlenek węgla i metan.
15.Ochrona powietrza
Działania zmniejszające ilość zanieczyszczeń, na przykład korzystanie z transportu publicznego, oszczędzanie energii, ograniczanie spalania węgla i sadzenie drzew.
Notatka
Powietrze i zanieczyszczenia
Powietrze jest mieszaniną gazów niezbędnych do życia. Najwięcej jest w nim azotu i tlenu, a znacznie mniej między innymi dwutlenku węgla oraz pary wodnej. Sam dwutlenek węgla jest naturalnym składnikiem atmosfery, lecz jego nadmiar może być szkodliwy.
Zanieczyszczenia powietrza to substancje występujące w ilościach niebezpiecznych dla ludzi, roślin, zwierząt i budynków. Mogą mieć postać gazów albo drobnych cząstek stałych, czyli pyłów.
Ważne
O szkodliwości często decyduje nie tylko rodzaj substancji, ale też jej ilość w powietrzu.
Główne źródła zanieczyszczeń
Zanieczyszczenia są emitowane, czyli wprowadzane do atmosfery, przede wszystkim podczas spalania paliw. Źródłem mogą być domowe piece, elektrownie, fabryki i samochody. Szczególnie niebezpieczne jest spalanie śmieci, ponieważ może uwalniać wiele szkodliwych substancji.
Do częstych zanieczyszczeń należą:
- pyły powstające podczas spalania paliw i w transporcie,
- tlenki siarki, które mogą pochodzić ze spalania węgla zawierającego siarkę,
- tlenki azotu, powstające między innymi w silnikach pojazdów,
- tlenek węgla(II) , czyli czad,
- nadmiar dwutlenku węgla .
Tlenek węgla(II) powstaje przy niecałkowitym spalaniu, gdy jest za mało tlenu. Nie ma barwy ani zapachu, a jest silnie trujący.
Smog i kwaśne opady
Smog to mieszanina pyłów i gazów, która zalega w powietrzu, szczególnie przy bezwietrznej pogodzie. Zimą jego ilość może wzrastać, gdy wiele domów ogrzewa się paliwami stałymi. Smog utrudnia oddychanie i jest szczególnie groźny dla dzieci, osób starszych oraz osób z chorobami układu oddechowego.
Kwaśne opady powstają, gdy tlenki siarki i azotu reagują z wodą obecną w atmosferze. Mogą mieć postać deszczu, śniegu albo mgły. Szkodzą roślinom, zakwaszają glebę i wodę oraz przyspieszają niszczenie niektórych budynków i zabytków.
Przykład
Spaliny samochodowe są źródłem tlenków azotu, które mogą uczestniczyć w tworzeniu smogu i kwaśnych opadów.
Ozon i dziura ozonowa
Ozon ma wzór , podczas gdy cząsteczka zwykłego tlenu ma wzór . Ozon znajdujący się wysoko w atmosferze tworzy warstwę ozonową. Pochłania ona część promieniowania ultrafioletowego, które w nadmiarze jest szkodliwe dla organizmów.
Dziura ozonowa nie jest prawdziwą dziurą. To znaczne zmniejszenie ilości ozonu w warstwie ozonowej, szczególnie nad Antarktydą. Jej powstawaniu sprzyjały między innymi freony, dawniej używane na przykład w urządzeniach chłodniczych i aerozolach.
Gdy warstwa ozonowa jest cieńsza, do powierzchni Ziemi może docierać więcej promieniowania UV. Może to zwiększać ryzyko uszkodzeń skóry i oczu oraz szkodzić roślinom.
Dwutlenek węgla a klimat
Dwutlenek węgla powstaje między innymi podczas spalania węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Jest gazem cieplarnianym. Gazy cieplarniane zatrzymują część ciepła wypromieniowanego przez Ziemię, dzięki czemu planeta nie jest zbyt zimna.
Efekt cieplarniany jest więc zjawiskiem naturalnym. Problem zaczyna się wtedy, gdy działalność człowieka znacznie zwiększa ilość gazów cieplarnianych. Wtedy efekt cieplarniany staje się silniejszy, a średnia temperatura na Ziemi rośnie.
Skutkami ocieplania klimatu mogą być częstsze fale upałów, susze, intensywne opady, topnienie lodowców i podnoszenie się poziomu mórz.
Zapamiętaj
Dziura ozonowa i nasilony efekt cieplarniany to dwa różne problemy: pierwszy dotyczy ochrony przed UV, a drugi zatrzymywania ciepła przez atmosferę.
Jak chronić powietrze?
Ochrona atmosfery polega przede wszystkim na ograniczaniu emisji u źródła. W codziennym życiu można oszczędzać energię elektryczną i ciepło, korzystać z roweru, chodzić pieszo lub wybierać transport publiczny zamiast samochodu.
Ważne jest, aby nie spalać odpadów w piecach. W miarę możliwości warto wybierać mniej zanieczyszczające źródła energii oraz dbać o sprawne ogrzewanie budynków. Drzewa i inne rośliny pobierają w procesie fotosyntezy, dlatego warto chronić lasy i sadzić rośliny.
Każde ograniczenie zużycia paliw kopalnych zmniejsza emisję pyłów, szkodliwych gazów oraz dwutlenku węgla.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu