Powietrze i gazy szlachetne
Chemia
Zestaw wyjaśnia, z czego składa się powietrze i jakie ma najważniejsze właściwości. Poznasz też gazy szlachetne, ich cechy oraz przykłady zastosowań w życiu codziennym i technice.
1.Powietrze
Jednorodna mieszanina gazów otaczająca Ziemię. Najwięcej jest w nim azotu i tlenu.
2.Azot w powietrzu
Stanowi około objętości suchego powietrza. Jest gazem bezbarwnym, bezwonnym i nie podtrzymuje spalania.
3.Tlen w powietrzu
Stanowi około objętości suchego powietrza. Jest potrzebny organizmom do oddychania i podtrzymuje spalanie, ale sam się nie pali.
4.Gazy szlachetne
Grupa gazów bardzo mało aktywnych chemicznie. Należą do nich hel, neon, argon, krypton, ksenon i radon.
5.Argon
Gaz szlachetny stanowiący około suchego powietrza. Jest bezbarwny, bezwonny i mało reaktywny.
6.Dwutlenek węgla
Gaz o wzorze , obecny w powietrzu w małej ilości. Powstaje między innymi podczas oddychania, spalania i rozkładu substancji organicznych.
7.Para wodna
Gazowa postać wody obecna w powietrzu. Jej ilość jest zmienna i zależy między innymi od pogody oraz temperatury.
8.Składniki zmienne powietrza
Składniki, których ilość nie jest stała, np. para wodna, dwutlenek węgla i zanieczyszczenia.
9.Właściwości powietrza
Powietrze jest bezbarwne, bezwonne i przezroczyste. Ma masę, zajmuje przestrzeń i można je sprężać.
10.Sprężanie powietrza
Zmniejszanie objętości powietrza pod wpływem nacisku. Wykorzystuje się je na przykład w pompce rowerowej i oponie.
11.Hel
Gaz szlachetny lżejszy od powietrza, używany między innymi do napełniania balonów. Jest niepalny.
12.Neon
Gaz szlachetny stosowany w lampach reklamowych. W odpowiednich warunkach świeci charakterystycznym czerwono-pomarańczowym światłem.
13.Radon
Gaz szlachetny występujący naturalnie w niewielkich ilościach. Jest promieniotwórczy, dlatego jego większe stężenie w pomieszczeniach jest niebezpieczne.
Notatka
Powietrze jako mieszanina gazów
Powietrze otacza Ziemię i jest niezbędne do życia. Nie jest pojedynczą substancją, lecz jednorodną mieszaniną gazów. Jednorodną, ponieważ jego składników nie da się rozróżnić gołym okiem.
W suchym powietrzu znajduje się przede wszystkim azot — około objętości — oraz tlen — około . Pozostałą niewielką część tworzą argon, dwutlenek węgla i inne gazy.
Zapamiętaj
W przybliżeniu: na 100 części suchego powietrza przypada 78 części azotu i 21 części tlenu.
Składniki stałe i zmienne
Zawartość azotu, tlenu i argonu w suchym powietrzu jest prawie stała. Inne składniki występują w ilościach zmiennych. Należą do nich para wodna, dwutlenek węgla oraz zanieczyszczenia.
Ilość pary wodnej zależy od temperatury, pogody i miejsca. Po deszczu lub nad jeziorem powietrze może zawierać jej więcej niż w mroźny, suchy dzień. Dwutlenek węgla ma wzór i powstaje między innymi podczas oddychania oraz spalania paliw.
- rośliny pobierają podczas fotosyntezy,
- organizmy wykorzystują tlen w procesach oddychania,
- dym, spaliny i pyły mogą zanieczyszczać powietrze.
Ważne
Para wodna jest składnikiem powietrza, ale jej ilość nie jest stała.
Właściwości powietrza i jego składników
Czyste powietrze jest bezbarwne, bezonne i przezroczyste. Choć go nie widzimy, ma masę, zajmuje przestrzeń i wywiera ciśnienie. Można je sprężać, dlatego pompka wtłacza powietrze do opony, a sprężone powietrze stosuje się w różnych urządzeniach.
Azot jest gazem bezbarwnym i bezwonnym. Nie podtrzymuje spalania. Tlen także jest bezbarwny i bezwonny, ale ma inną ważną właściwość: podtrzymuje spalanie. Nie znaczy to, że sam jest paliwem — paliwo to substancja, która się spala.
Przykład
Gdy brakuje tlenu, płomień świeczki gaśnie, ponieważ spalanie nie może dalej zachodzić.
Gazy szlachetne
Gazy szlachetne to hel, neon, argon, krypton, ksenon i radon. Są gazami bezbarwnymi i bezwonnymi. Ich najważniejszą cechą jest bardzo mała aktywność chemiczna: niechętnie reagują z innymi substancjami.
W powietrzu najwięcej jest argonu — około suchego powietrza. Pozostałe gazy szlachetne występują w atmosferze w bardzo małych ilościach.
Hel jest lżejszy od powietrza i niepalny, dlatego napełnia się nim balony. Neon wykorzystuje się w lampach i reklamach świetlnych. Argon stosuje się między innymi w żarówkach i podczas niektórych prac spawalniczych, ponieważ nie reaguje łatwo z rozgrzanymi materiałami.
Radon i ochrona powietrza
Radon jest gazem szlachetnym, ale różni się od większości pozostałych: jest promieniotwórczy. Występuje naturalnie w niewielkich ilościach. W większym stężeniu, zwłaszcza w słabo wietrzonych pomieszczeniach, może być niebezpieczny dla zdrowia.
Jakość powietrza pogarszają spaliny samochodowe, dym z pieców, pyły i gazy powstające podczas spalania paliw. Ograniczanie zanieczyszczeń, korzystanie z czystszych źródeł energii oraz dbanie o roślinność pomagają chronić powietrze.
Zapamiętaj
Tlen podtrzymuje spalanie, azot jest głównym składnikiem powietrza, a argon jest najliczniejszym gazem szlachetnym w atmosferze.
Quizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu