Prędkość w ruchu prostoliniowym

Fizyka

Zestaw pomaga zrozumieć, czym jest prędkość w ruchu prostoliniowym i jak obliczać ją ze wzoru: droga podzielona przez czas. Znajdziesz tu też przeliczanie jednostek, proste przykłady z życia oraz pytania sprawdzające od podstaw do zadań praktycznych.

10 fiszek16 pytań · 2 etapynotatkaSzkoła podstawowa

Pobierz test do druku

1.ruch prostoliniowy

Ruch, w którym ciało porusza się po linii prostej. Przykładem może być samochód jadący prostą drogą albo pociąg na prostym odcinku toru.

2.droga

Długość trasy przebytej przez ciało. Oznaczamy ją zwykle literą $s$ . Jednostką drogi w układzie SI jest metr, czyli $m$ .

3.czas

Okres, w którym trwa ruch. Oznaczamy go zwykle literą $t$ . W układzie SI podstawową jednostką czasu jest sekunda, czyli $s$ .

4.prędkość

Wielkość fizyczna informująca, jaką drogę ciało pokonuje w danym czasie. Oznaczamy ją literą $v$ . Im większa prędkość, tym szybciej ciało się porusza.

5.wzór na prędkość

Prędkość obliczamy ze wzoru $v = \frac{s}{t}$ , czyli dzielimy drogę przez czas. Jeśli znamy drogę i czas, możemy policzyć, jak szybko poruszało się ciało.

6.jednostka prędkości w SI

Podstawową jednostką prędkości jest metr na sekundę, czyli $\frac{m}{s}$ . Oznacza to, ile metrów ciało pokonuje w ciągu jednej sekundy.

7.kilometr na godzinę

Często używana jednostka prędkości, zapisywana jako $\frac{km}{h}$ . Spotykamy ją na znakach drogowych i licznikach samochodowych.

8.przeliczanie $\frac{km}{h}$ na $\frac{m}{s}$

Aby zamienić $\frac{km}{h}$ na $\frac{m}{s}$ , dzielimy przez $3{,}6$ . Na przykład $36\ \frac{km}{h} = 10\ \frac{m}{s}$ .

9.przeliczanie $\frac{m}{s}$ na $\frac{km}{h}$

Aby zamienić $\frac{m}{s}$ na $\frac{km}{h}$ , mnożymy przez $3{,}6$ . Na przykład $5\ \frac{m}{s} = 18\ \frac{km}{h}$ .

10.ruch jednostajny

Ruch, w którym w równych odstępach czasu ciało pokonuje równe drogi. Oznacza to, że prędkość się nie zmienia.

Notatka

Co to jest prędkość?

W fizyce prędkość mówi nam, jak szybko porusza się ciało. W ruchu prostoliniowym opisujemy ruch po linii prostej, na przykład jazdę auta prostą szosą albo bieg zawodnika na prostym odcinku bieżni. Do obliczania prędkości potrzebujemy dwóch informacji: drogi i czasu.

Droga to długość przebytej trasy. Oznaczamy ją literą $s$ . Czas to okres trwania ruchu i oznaczamy go literą $t$ . Sama prędkość ma symbol $v$ .

Zapamiętaj

Prędkość obliczamy ze wzoru $v = \frac{s}{t}$ , czyli drogę dzielimy przez czas.

Wzór i jego sens

Wzór $v = \frac{s}{t}$ pokazuje bardzo prostą zależność: im większa droga przebyta w tym samym czasie, tym większa prędkość. Z kolei jeśli tę samą drogę pokonujemy dłużej, prędkość jest mniejsza.

Przykład: jeśli rowerzysta przejechał $100\ m$ w czasie $20\ s$ , to jego prędkość wynosi $v = \frac{100\ m}{20\ s} = 5\ \frac{m}{s}$ . To znaczy, że w każdej sekundzie pokonywał średnio $5\ m$ .

W zadaniach trzeba uważnie odczytać dane i sprawdzić, czy droga i czas są podane w odpowiednich jednostkach. Dopiero wtedy podstawiamy liczby do wzoru.

Ważne

Nie wolno mieszać jednostek bez przeliczania, na przykład wstawiać drogi w kilometrach i czasu w sekundach, jeśli wynik ma wyjść w $\frac{m}{s}$ .

Jednostki prędkości

Podstawową jednostką prędkości w układzie SI jest metr na sekundę, czyli $\frac{m}{s}$ . Taka jednostka mówi, ile metrów ciało pokonuje w ciągu jednej sekundy.

W życiu codziennym bardzo często spotykamy też kilometr na godzinę, czyli $\frac{km}{h}$ . Taką jednostkę widzimy na znakach drogowych, licznikach samochodów i rowerów.

Obie jednostki opisują to samo, ale w innej skali. Dla pieszego lub biegacza wygodne bywa $\frac{m}{s}$ , a dla samochodu częściej używa się $\frac{km}{h}$ . Trzeba umieć przechodzić z jednej jednostki do drugiej.

Przeliczanie $\frac{km}{h}$ i $\frac{m}{s}$

Aby zamienić $\frac{km}{h}$ na $\frac{m}{s}$ , dzielimy przez $3{,}6$ . Na przykład:

$36\ \frac{km}{h} = 10\ \frac{m}{s}$
$18\ \frac{km}{h} = 5\ \frac{m}{s}$

Aby zamienić $\frac{m}{s}$ na $\frac{km}{h}$ , mnożymy przez $3{,}6$ . Na przykład:

$5\ \frac{m}{s} = 18\ \frac{km}{h}$
$10\ \frac{m}{s} = 36\ \frac{km}{h}$

Dobrze jest zapamiętać kierunek działania:

z $\frac{km}{h}$ do $\frac{m}{s}$ — dzielimy
z $\frac{m}{s}$ do $\frac{km}{h}$ — mnożymy

Przykład

Hulajnoga jedzie z prędkością $7\ \frac{m}{s}$ . Po przeliczeniu to $7 \cdot 3{,}6 = 25{,}2\ \frac{km}{h}$ .

Jak rozwiązywać zadania?

Najpierw wypisz dane: drogę i czas. Następnie sprawdź jednostki. Jeśli trzeba, zamień je na takie, które pasują do oczekiwanego wyniku. Potem użyj wzoru $v = \frac{s}{t}$ i wykonaj obliczenia.

Przykład: uczeń przeszedł $1\ km$ w czasie $10\ \min$ . Jeśli chcemy wynik w $\frac{m}{s}$ , musimy przeliczyć:

$1\ km = 1000\ m$
$10\ \min = 600\ s$

Dalej liczymy: $v = \frac{1000\ m}{600\ s} \approx 1{,}67\ \frac{m}{s}$ .

Często w klasie 7 spotyka się też pojęcie ruchu jednostajnego. To taki ruch, w którym w równych odstępach czasu ciało pokonuje równe drogi. Oznacza to, że prędkość jest stała.

Na sprawdzianie pamiętaj o pełnym zapisie odpowiedzi: sama liczba nie wystarczy. Wynik zawsze podaj z jednostką.

Pobierz notatkę (PDF)

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu