OdrabiamyPremiumBasicfiszki

Wielkości fizyczne, jednostki i przedrostki

Fizyka

Zestaw pomaga uporządkować wiadomości o wielkościach fizycznych, jednostkach i ich zapisie. Uczysz się tu także najważniejszych przedrostków: mikro, mili, centy, hekto, kilo i mega oraz prostego przeliczania jednostek w zadaniach z fizyki.

12 fiszek16 pytań · 2 etapynotatkaSzkoła podstawowa
Pobierz test do druku

1.wielkość fizyczna

Cecha ciała lub zjawiska, którą można zmierzyć i podać jej wartość z jednostką. Przykładami są długość, masa, czas, temperatura i prędkość.

2.jednostka miary

Umowna wielkość, z którą porównujemy wynik pomiaru. Dzięki jednostce wiemy, co oznacza liczba, na przykład 5 m5\,\text{m}, 3 s3\,\text{s} albo 2 kg2\,\text{kg}.

3.układ SI

Międzynarodowy układ jednostek używany w nauce i technice. W fizyce szkolnej często korzysta się z takich jednostek jak metr, kilogram, sekunda, kelwin i amper.

4.przedrostek jednostki

Dodatek stawiany przed nazwą lub symbolem jednostki, który oznacza jej wielokrotność albo część. Na przykład kilo- oznacza tysiąc razy więcej, a mili- tysiąc razy mniej.

5.mikro-

Przedrostek oznaczający jedną milionową część jednostki. Zapis: 1 μm=0,000001 m=10−6 m1\,\mu\text{m}=0{,}000001\,\text{m}=10^{-6}\,\text{m}.

6.mili-

Przedrostek oznaczający jedną tysięczną część jednostki. Zapis: 1 mm=0,001 m=10−3 m1\,\text{mm}=0{,}001\,\text{m}=10^{-3}\,\text{m}.

7.centy-

Przedrostek oznaczający jedną setną część jednostki. Zapis: 1 cm=0,01 m=10−2 m1\,\text{cm}=0{,}01\,\text{m}=10^{-2}\,\text{m}.

8.hekto-

Przedrostek oznaczający sto razy więcej od danej jednostki. Zapis: 1 hm=100 m=102 m1\,\text{hm}=100\,\text{m}=10^{2}\,\text{m}.

9.kilo-

Przedrostek oznaczający tysiąc razy więcej od danej jednostki. Zapis: 1 km=1000 m=103 m1\,\text{km}=1000\,\text{m}=10^{3}\,\text{m}.

10.mega-

Przedrostek oznaczający milion razy więcej od danej jednostki. Zapis: 1 MW=1 000 000 W=106 W1\,\text{MW}=1\,000\,000\,\text{W}=10^{6}\,\text{W}.

11.symbol jednostki

Skrócony zapis jednostki, na przykład m\text{m}, kg\text{kg}, s\text{s}, cm\text{cm}, km\text{km}. Symbole zapisujemy dokładnie, bo mała zmiana litery może zmienić znaczenie.

12.przeliczanie jednostek

Zamiana jednej jednostki na inną bez zmiany wielkości fizycznej. Na przykład 2 km=2000 m2\,\text{km}=2000\,\text{m} i 500 ms=0,5 s500\,\text{ms}=0{,}5\,\text{s}.

Notatka

Czym są wielkości fizyczne

Wielkość fizyczna to cecha ciała, substancji albo zjawiska, którą można zmierzyć. Gdy coś mierzymy, otrzymujemy wartość liczbową oraz jednostkę. Sama liczba nie wystarcza, bo nie mówi, czego dotyczy wynik.

Przykłady wielkości fizycznych to długość, masa, czas i temperatura. Jeśli ktoś zapisze tylko 8, to nie wiadomo, czy chodzi o 8 m8\,\text{m}, 8 s8\,\text{s} czy 8 ∘C8\,^\circ\text{C}. Dlatego poprawny wynik pomiaru zawsze zawiera jednostkę.

W fizyce ważna jest dokładność zapisu. Trzeba odróżniać nazwę jednostki od jej symbolu. Na przykład metr zapisujemy symbolem m, a sekundę symbolem s.

Ważne

Wynik pomiaru zapisujemy jako liczbę z jednostką, na przykład 12 cm12\,\text{cm} lub 5 s5\,\text{s}.

Jednostki i układ SI

W nauce używa się wspólnego systemu jednostek, czyli układu SI. Dzięki temu wyniki pomiarów są zrozumiałe dla wszystkich. W szkole podstawowej często spotykasz jednostki takie jak metr (m)(\text{m}), kilogram (kg)(\text{kg}), sekunda (s)(\text{s}), kelwin (K)(\text{K}) i amper (A)(\text{A}).

Jednostka mówi, z czym porównujemy wynik. Na przykład długość porównujemy z metrem, a czas z sekundą. Czasem ta sama wielkość może być podana w różnych jednostkach, na przykład długość w metrach, centymetrach lub kilometrach.

W zadaniach trzeba pilnować, czy wszystkie dane są zapisane w tych samych jednostkach. Jeśli nie, najpierw wykonuje się przeliczanie jednostek, a dopiero potem dalsze obliczenia.

Przedrostki jednostek

Przedrostek stawiamy przed nazwą lub symbolem jednostki, aby pokazać, że chodzi o wielokrotność albo część danej jednostki. To skraca zapis i ułatwia pracę z bardzo dużymi lub bardzo małymi wartościami.

Najważniejsze przedrostki na tym poziomie to:

  • mikro- = 10−610^{-6}, czyli jedna milionowa
  • mili- = 10−310^{-3}, czyli jedna tysięczna
  • centy- = 10−210^{-2}, czyli jedna setna
  • hekto- = 10210^{2}, czyli sto razy więcej
  • kilo- = 10310^{3}, czyli tysiąc razy więcej
  • mega- = 10610^{6}, czyli milion razy więcej

Przykłady:

  • 1 mm=0,001 m1\,\text{mm}=0{,}001\,\text{m}
  • 1 cm=0,01 m1\,\text{cm}=0{,}01\,\text{m}
  • 1 km=1000 m1\,\text{km}=1000\,\text{m}
  • 1 MW=1 000 000 W1\,\text{MW}=1\,000\,000\,\text{W}

Zapamiętaj

Przedrostki mikro-, mili- i centy- oznaczają części jednostki, a hekto-, kilo- i mega- oznaczają jednostki większe od podstawowej.

Jak przeliczać jednostki

Przeliczanie polega na zamianie jednej jednostki na inną bez zmiany samej wielkości fizycznej. Na przykład długość ławki pozostaje taka sama, niezależnie od tego, czy zapiszemy ją w metrach, czy w centymetrach.

Gdy zamieniasz większą jednostkę na mniejszą, liczba zwykle rośnie. Gdy zamieniasz mniejszą jednostkę na większą, liczba zwykle maleje.

Przykłady:

  • 2 km=2000 m2\,\text{km}=2000\,\text{m}
  • 4 m=400 cm4\,\text{m}=400\,\text{cm}
  • 300 cm=3 m300\,\text{cm}=3\,\text{m}
  • 5 mm=0,005 m5\,\text{mm}=0{,}005\,\text{m}

Warto znać zależności podstawowe:

  • 1 m=100 cm1\,\text{m}=100\,\text{cm}
  • 1 m=1000 mm1\,\text{m}=1000\,\text{mm}
  • 1 km=1000 m1\,\text{km}=1000\,\text{m}
  • 1 hm=100 m1\,\text{hm}=100\,\text{m}

Przykład

Jeśli droga do szkoły ma 1,5 km1{,}5\,\text{km}, to można ją też zapisać jako 1500 m1500\,\text{m}.

Gdzie spotykamy przedrostki w praktyce

Przedrostki są potrzebne nie tylko w zadaniach, ale też w życiu codziennym. Kilometr pojawia się przy odległościach na drogach, centymetr przy mierzeniu zeszytu lub biurka, a milimetr przy bardzo małych długościach, na przykład grubości ołówka.

W fizyce i technice spotyka się też większe jednostki, na przykład kilowat i megawat przy opisie mocy urządzeń lub elektrowni. Dzięki przedrostkom nie trzeba zapisywać bardzo długich liczb.

Trzeba jednak uważać na symbole. Zmiana przedrostka zmienia wartość jednostki. Na przykład mm, cm i m to nie to samo. Podobnie kW i MW różnią się bardzo mocno, bo kilo- to tysiąc, a mega- to milion.

Ważne

Nie wolno mieszać jednostek bez przeliczenia. Jeśli w zadaniu jedna długość jest w metrach, a druga w centymetrach, najpierw sprowadź je do tej samej jednostki.

Pobierz notatkę (PDF)

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu

Podobne zestawy

Budowa SłońcaFizyka · 12 fiszek · uczy się 2
Wielki wybuch i powstanie WszechświataFizyka · 10 fiszek · uczy się 2
Wielkości wektorowe i skalarneFizyka · 8 fiszek · uczy się 1
Refrakcja i soczewki – podstawy optykiFizyka · 24 fiszek · uczy się 2
Pomiary i niepewność pomiarowaFizyka · 14 fiszek · uczy się 1
Dualizm falowo-korpuskularny światłaFizyka · 10 fiszek · uczy się 1
Zobacz wszystkie fiszki z fizyki

Zestaw trafi do Twojej „Mojej nauki" — postęp liczysz po swojemu.