Mieszaniny jednorodne i niejednorodne
Chemia
Zestaw pomaga zrozumieć, czym są mieszaniny jednorodne i niejednorodne oraz jak je rozpoznawać w życiu codziennym i na lekcji chemii. Znajdziesz tu przykłady, cechy obu typów mieszanin, proste sposoby ich rozdzielania oraz pytania do sprawdzenia wiedzy.
1.mieszanina
Układ złożony z co najmniej dwóch substancji zmieszanych ze sobą fizycznie. Składniki mieszaniny zachowują swoje właściwości i można je rozdzielić metodami fizycznymi.
2.mieszanina jednorodna
Mieszanina, w której składników nie da się odróżnić gołym okiem. W każdym miejscu ma taki sam skład i wygląd. Przykładem jest sól rozpuszczona w wodzie.
3.mieszanina niejednorodna
Mieszanina, w której można zauważyć różne składniki lub fazy. Nie ma jednakowego wyglądu w całej objętości. Przykładem jest piasek z wodą.
4.roztwór
Rodzaj mieszaniny jednorodnej. Powstaje wtedy, gdy jedna substancja rozpuszcza się w drugiej, a całość wygląda jednolicie, na przykład cukier w herbacie.
5.zawiesina
Mieszanina niejednorodna, w której drobne cząstki ciała stałego są rozproszone w cieczy i po pewnym czasie mogą opaść na dno. Przykładem jest kreda w wodzie.
6.emulsja
Mieszanina niejednorodna dwóch cieczy, które się ze sobą nie mieszają. Jedna ciecz jest rozproszona w drugiej w postaci kropelek. Przykładem jest olej z wodą.
7.składnik mieszaniny
Każda substancja wchodząca w skład mieszaniny. Na przykład w słonej wodzie składnikami są woda i sól.
8.sączenie
Sposób rozdzielania mieszaniny niejednorodnej cieczy i nierozpuszczalnego ciała stałego. Ciecz przechodzi przez filtr, a cząstki stałe zostają na bibule.
9.krystalizacja
Metoda rozdzielania mieszaniny jednorodnej, najczęściej roztworu ciała stałego w cieczy. Polega na odparowaniu części rozpuszczalnika i wydzieleniu kryształów substancji.
10.substancja rozpuszczona i rozpuszczalnik
Substancja rozpuszczona to ta, która się rozpuszcza, a rozpuszczalnik to substancja, w której zachodzi rozpuszczanie. W słodkiej herbacie cukier jest substancją rozpuszczoną, a woda rozpuszczalnikiem.
Notatka
Czym jest mieszanina
Mieszanina to układ złożony z co najmniej dwóch substancji. Substancje te są połączone fizycznie, a nie chemicznie, dlatego ich składniki zachowują swoje własne właściwości. To ważna różnica między mieszaniną a związkiem chemicznym.
W życiu codziennym spotykamy bardzo wiele mieszanin: powietrze, herbata z cukrem, woda z piaskiem, mleko, sałatka warzywna. Niektóre z nich wyglądają wszędzie tak samo, a w innych łatwo zauważyć oddzielne części.
Ważne
W mieszaninie nie powstaje nowa substancja o zupełnie innych właściwościach — składniki nadal „pozostają sobą”.
Mieszaniny jednorodne
Mieszanina jednorodna ma taki sam wygląd i skład w całej objętości. Jej składników nie można odróżnić gołym okiem. Najczęściej wydaje się, że to jedna całość.
Typowym przykładem jest roztwór, czyli mieszanina jednorodna powstała wtedy, gdy jedna substancja rozpuszcza się w drugiej. W roztworze wyróżniamy substancję rozpuszczoną i rozpuszczalnik. Na przykład w wodzie z solą sól jest substancją rozpuszczoną, a woda rozpuszczalnikiem.
Przykłady mieszanin jednorodnych:
- sól w wodzie
- cukier w herbacie
- ocet
- powietrze
Zapamiętaj
Jeśli mieszanina wygląda wszędzie jednakowo i nie widać w niej oddzielnych składników, zwykle jest to mieszanina jednorodna.
Mieszaniny niejednorodne
Mieszanina niejednorodna nie ma jednakowego wyglądu w całej objętości. Można w niej zauważyć różne składniki, warstwy albo cząstki. Czasem są widoczne od razu, a czasem dopiero po chwili, gdy mieszanina postoi.
Do mieszanin niejednorodnych należą między innymi zawiesiny i emulsje. Zawiesina to mieszanina, w której drobne cząstki ciała stałego są rozproszone w cieczy i mogą z czasem opaść na dno. Emulsja to mieszanina dwóch cieczy, które się ze sobą nie mieszają, na przykład olej i woda.
Przykłady mieszanin niejednorodnych:
- piasek z wodą
- kreda z wodą
- olej z wodą
- mąka z wodą
- mleko
Przykład
Gdy wsypiesz piasek do szklanki z wodą, od razu widać ziarna piasku — to znak, że powstała mieszanina niejednorodna.
Jak rozpoznawać rodzaj mieszaniny
Najprostszy sposób rozpoznawania polega na uważnej obserwacji. Trzeba sprawdzić, czy mieszanina wygląda jak jedna całość, czy widać w niej różne części.
Na co zwracać uwagę:
- czy składniki są widoczne gołym okiem
- czy mieszanina ma jedną warstwę czy kilka warstw
- czy po pewnym czasie pojawia się osad na dnie
- czy mieszanina wygląda tak samo w każdym miejscu
Jeżeli składników nie widać i całość jest jednolita, to zwykle mamy do czynienia z mieszaniną jednorodną. Jeżeli widzimy cząstki, osad albo warstwy, to jest to mieszanina niejednorodna.
Czasem trzeba chwilę poczekać. Na przykład po energicznym wymieszaniu oleju z wodą mieszanina przez moment wygląda bardziej jednolicie, ale po odstaniu znowu powstają dwie warstwy.
Przykłady z życia codziennego
Chemia mieszanin jest blisko codziennych sytuacji. W kuchni często przygotowujemy roztwory, na przykład słodką herbatę albo słoną wodę. Kiedy robimy sos z oleju i wody, łatwo zauważyć, że ciecze się rozdzielają.
W przyrodzie i technice też spotykamy mieszaniny. Powietrze jest mieszaniną jednorodną gazów. Błoto to mieszanina niejednorodna, bo zawiera wodę i cząstki gleby. Mleko na lekcjach chemii traktuje się jako emulsję, czyli szczególny rodzaj mieszaniny niejednorodnej.
Dobrze jest ćwiczyć rozpoznawanie na prostych przykładach:
- sok klarowny — zwykle mieszanina jednorodna
- sok z miąższem — mieszanina niejednorodna
- woda z solą — mieszanina jednorodna
- woda z pieprzem — mieszanina niejednorodna
Rozdzielanie mieszanin
Ponieważ składniki mieszaniny zachowują swoje właściwości, można je rozdzielać metodami fizycznymi. Dobór metody zależy od rodzaju mieszaniny.
Dla mieszanin niejednorodnych często stosuje się sączenie. Gdy mieszanina zawiera ciecz i nierozpuszczalne ciało stałe, filtr przepuszcza ciecz, a cząstki stałe pozostają na bibule. Tak można rozdzielić wodę i piasek.
Dla mieszanin jednorodnych, zwłaszcza roztworów, można zastosować krystalizację. Polega ona na odparowaniu części rozpuszczalnika, dzięki czemu wydzielają się kryształy substancji rozpuszczonej. W ten sposób można odzyskać sól z roztworu soli w wodzie.
Ważne
Sączenie nie rozdzieli roztworu soli od wody, bo sól jest rozpuszczona i przechodzi razem z wodą przez filtr.
Najczęstsze błędy
Uczniowie często mylą roztwór z każdą mieszaniną cieczy. Tymczasem roztwór musi być jednorodny. Jeśli po zmieszaniu cieczy widać warstwy, to nie jest roztwór.
Drugim częstym błędem jest uznawanie, że każda mętna ciecz jest jednorodna. W rzeczywistości mętność często oznacza obecność drobnych cząstek, czyli mieszaninę niejednorodną.
Warto też pamiętać, że nie każda mieszanina niejednorodna od razu wygląda tak samo. Niektóre, jak olej z wodą po silnym wstrząśnięciu, mogą na chwilę sprawiać wrażenie bardziej jednolitych, ale po odstaniu znów widać różnicę.
Przed sprawdzianem zapamiętaj prostą zasadę: patrz, czy składniki widać i czy mieszanina jest jednakowa w każdym miejscu. To najłatwiejszy sposób rozpoznawania.
Quizy w tym zestawie
18 pytań w 2 etapach — odblokujesz je po dodaniu zestawu