Liczba atomowa i masowa

Chemia

Zestaw pomaga zrozumieć, czym są liczba atomowa, liczba masowa i zapis atomu w postaci $^A_ZE$ . Nauczysz się też ustalać liczbę protonów, neutronów i elektronów w atomie oraz odczytywać te informacje z prostych przykładów.

9 fiszek16 pytań · 2 etapynotatkaSzkoła podstawowa

Pobierz test do druku

1.Liczba atomowa $Z$

To liczba protonów w jądrze atomu. Decyduje o tym, jaki to pierwiastek. Na przykład jeśli atom ma $Z=8$ , to jest to tlen, bo ma 8 protonów.

2.Liczba masowa $A$

To suma protonów i neutronów w jądrze atomu. Nie uwzględnia elektronów, bo ich masa jest bardzo mała. Obliczamy ją jako $A=p+n$ .

3.Zapis $^A_ZE$

To sposób zapisu atomu. Symbol $E$ oznacza pierwiastek, liczba $A$ jest u góry po lewej, a liczba $Z$ na dole po lewej. Taki zapis pokazuje najważniejsze informacje o atomie.

4.Proton

To cząstka znajdująca się w jądrze atomu. Ma ładunek dodatni. Liczba protonów w atomie jest równa liczbie atomowej $Z$ .

5.Neutron

To cząstka znajdująca się w jądrze atomu. Nie ma ładunku elektrycznego. Liczbę neutronów obliczamy ze wzoru $n=A-Z$ .

6.Elektron

To cząstka o ładunku ujemnym, poruszająca się wokół jądra atomu. W atomie obojętnym liczba elektronów jest taka sama jak liczba protonów, czyli równa $Z$ .

7.Atom obojętny

To atom, który ma tyle samo protonów co elektronów. Dzięki temu ładunki dodatnie i ujemne się równoważą, więc cały atom nie ma ładunku.

8.Jądro atomowe

Środkowa część atomu. Znajdują się w nim protony i neutrony. To właśnie jądro zawiera prawie całą masę atomu.

9.Izotopy

To atomy tego samego pierwiastka, które mają tę samą liczbę protonów, ale różną liczbę neutronów. Mają więc to samo $Z$ , ale różne $A$ .

Notatka

Co oznaczają liczby w atomie

W chemii bardzo ważne są dwie liczby: liczba atomowa oznaczana jako $Z$ oraz liczba masowa oznaczana jako $A$ . Dzięki nim możemy opisać budowę atomu i ustalić, ile ma najważniejszych cząstek.

Liczba atomowa $Z$ mówi, ile jest protonów w jądrze atomu. To właśnie liczba protonów decyduje, jaki to pierwiastek. Jeśli atom ma 1 proton, jest wodorem. Jeśli ma 8 protonów, jest tlenem.

Liczba masowa $A$ to suma liczby protonów i neutronów. Obie te cząstki znajdują się w jądrze, dlatego to jądro ma prawie całą masę atomu.

Zapamiętaj

$Z$ oznacza liczbę protonów, a $A$ oznacza sumę protonów i neutronów.

Zapis atomu $^A_ZE$

Atom można zapisać w skróconej postaci jako $^A_ZE$ . Ten zapis zawiera trzy informacje:

$E$ — symbol pierwiastka, na przykład H, O, C, Na
$A$ — liczbę masową, zapisaną u góry po lewej
$Z$ — liczbę atomową, zapisaną na dole po lewej

Przykład: zapis $^{23}_{11}Na$ oznacza atom sodu. Liczba atomowa wynosi tu 11, więc atom ma 11 protonów. Liczba masowa wynosi 23, więc protonów i neutronów razem jest 23.

Taki zapis pozwala szybko odczytać dane o budowie atomu bez długiego opisu. W klasie 7 trzeba umieć zarówno odczytać taki zapis, jak i samodzielnie go ułożyć, gdy znamy symbol pierwiastka oraz liczby $A$ i $Z$ .

Protony, neutrony i elektrony

Atom składa się z jądra i elektronów poruszających się wokół niego. W jądrze są protony i neutrony.

Proton ma ładunek dodatni. Jego liczba w atomie jest zawsze równa liczbie atomowej $Z$ .

Neutron nie ma ładunku elektrycznego. Żeby obliczyć jego liczbę, odejmujemy liczbę atomową od liczby masowej:

$n=A-Z$

Elektron ma ładunek ujemny. W atomie obojętnym liczba elektronów jest taka sama jak liczba protonów. To znaczy, że w atomie obojętnym:

$e=Z$

Ważne

Nie myl neutronów z elektronami. Neutrony są w jądrze, a elektrony znajdują się poza jądrem.

Jak ustalać liczbę cząstek w atomie

Żeby ustalić liczbę cząstek w atomie, wykonujemy proste kroki.

Odczytaj $Z$ — to liczba protonów.
Jeśli atom jest obojętny, liczba elektronów jest taka sama jak liczba protonów.
Odczytaj $A$ .
Oblicz liczbę neutronów ze wzoru $n=A-Z$ .

Przykład dla $^{16}_{8}O$ :

protony: 8
elektrony: 8
neutrony: $16-8=8$

Przykład dla $^{14}_{6}C$ :

protony: 6
elektrony: 6
neutrony: $14-6=8$

Przykład

Dla atomu $^{23}_{11}Na$ mamy 11 protonów, 11 elektronów i 12 neutronów.

Izotopy

Czasem atomy tego samego pierwiastka mają różną liczbę neutronów. Takie atomy nazywamy izotopami. Izotopy mają tę samą liczbę atomową $Z$ , bo należą do tego samego pierwiastka, ale różnią się liczbą masową $A$ .

Dobrym przykładem jest wodór. Wszystkie atomy wodoru mają 1 proton, ale mogą mieć różną liczbę neutronów. Dlatego ich liczba masowa może być różna.

Ważne jest to, że o rodzaju pierwiastka decyduje liczba protonów, a nie liczba neutronów. Jeśli zmieni się liczba protonów, nie będzie to już ten sam pierwiastek.

Najczęstsze błędy i wskazówki

Najczęstszy błąd to mylenie liczby atomowej $Z$ z liczbą masową $A$ . Pamiętaj, że $Z$ dotyczy tylko protonów, a $A$ obejmuje protony i neutrony.

Drugi częsty błąd to wpisywanie elektronów do liczby masowej. Elektrony nie są uwzględniane w $A$ . Ich masa jest bardzo mała i w tym szkolnym zapisie jej nie liczymy.

Warto też pamiętać: