Chemia

Dysocjacja kwasów i elektrolity

Zestaw pomaga zrozumieć, czym jest dysocjacja elektrolityczna kwasów oraz czym różnią się elektrolity od nieelektrolitów. Znajdziesz tu najważniejsze definicje, przykłady kwasów i jonów oraz pytania sprawdzające rozumienie zapisów dysocjacji.

Szkoła podstawowa12 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1
9 fiszek · 8 pytań
Etap 2
3 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

1.Dysocjacja elektrolityczna

To rozpad substancji na jony pod wpływem wody. Dzięki temu roztwór może przewodzić prąd elektryczny.

2.Elektrolit

Substancja, której roztwór wodny przewodzi prąd, ponieważ zawiera jony. Do elektrolitów należą między innymi kwasy, zasady i sole.

3.Nieelektrolit

Substancja, która w wodzie nie tworzy jonów, więc jej roztwór nie przewodzi prądu. Przykładami są cukier i alkohol etylowy.

4.Jon

Atom lub grupa atomów mająca ładunek elektryczny. Jony dodatnie to kationy, a ujemne to aniony.

5.Kation

Jon dodatni. Powstaje wtedy, gdy atom lub grupa atomów ma więcej protonów niż elektronów.

6.Anion

Jon ujemny. Powstaje wtedy, gdy atom lub grupa atomów ma więcej elektronów niż protonów.

7.Dysocjacja kwasu

To rozpad cząsteczek kwasu w roztworze wodnym na kationy wodoru $H^+$ i aniony reszty kwasowej.

8.Reszta kwasowa

To część cząsteczki kwasu, która pozostaje po odłączeniu jonów wodoru. Na przykład w $HCl$ resztą kwasową jest $Cl^-$ .

9.Dysocjacja $HCl$

Kwas chlorowodorowy w wodzie rozpada się zgodnie z zapisem: $HCl \to H^+ + Cl^-$ . Powstaje kation wodoru i anion chlorkowy.

10.Dysocjacja $H_2SO_4$

Kwas siarkowy(VI) daje dwa kationy wodoru i anion siarczanowy(VI): $H_2SO_4 \to 2H^+ + SO_4^{2-}$ .

11.Dysocjacja $H_3PO_4$

Dysocjację kwasu fosforowego(V) można zapisać sumarycznie jako: $H_3PO_4 \to 3H^+ + PO_4^{3-}$ . Z cząsteczki odłączają się trzy jony wodoru.

12.Roztwór wodny kwasu

To mieszanina kwasu i wody. W takim roztworze zachodzi dysocjacja elektrolityczna, dlatego roztwór przewodzi prąd.

Notatka

Co to jest dysocjacja elektrolityczna

Dysocjacja elektrolityczna to rozpad substancji na jony pod wpływem wody. Zachodzi wtedy, gdy substancja po rozpuszczeniu w wodzie tworzy cząstki naładowane elektrycznie. To właśnie dzięki nim roztwór może przewodzić prąd.

W klasie 8 szczególnie ważna jest dysocjacja kwasów. Oznacza ona, że cząsteczki kwasu w roztworze wodnym rozpadają się na kationy wodoru $H^+$ i aniony reszty kwasowej. Każdy kwas daje jony wodoru, ale różni się rodzajem reszty kwasowej.

Ważne

Dysocjacja zachodzi w roztworze wodnym, czyli po dodaniu wody do substancji.

Elektrolity i nieelektrolity

Elektrolity to substancje, których roztwory wodne przewodzą prąd, ponieważ zawierają jony. Do elektrolitów należą między innymi kwasy, zasady i sole.

Nieelektrolity to substancje, które po rozpuszczeniu w wodzie nie tworzą jonów. Ich roztwory nie przewodzą prądu. Typowe przykłady to cukier i etanol.

Nie wystarczy, że substancja po prostu rozpuści się w wodzie. Najważniejsze jest to, czy po rozpuszczeniu powstaną jony. Jeśli tak, mamy elektrolit. Jeśli nie, to jest nieelektrolit.

Przykład

Cukier rozpuszcza się w wodzie, ale nie tworzy jonów. Dlatego cukier jest nieelektrolitem, a jego wodny roztwór nie przewodzi prądu.

Jak zapisujemy dysocjację kwasów

W zapisie dysocjacji pokazujemy, na jakie jony rozpada się cząsteczka kwasu. Trzeba zwracać uwagę na liczbę atomów wodoru i na ładunek reszty kwasowej.

Przykłady:

$HCl \to H^+ + Cl^-$
$HNO_3 \to H^+ + NO_3^-$
$H_2S \to 2H^+ + S^{2-}$
$H_2SO_4 \to 2H^+ + SO_4^{2-}$
$H_3PO_4 \to 3H^+ + PO_4^{3-}$

Jeśli w cząsteczce kwasu są dwa atomy wodoru, w zapisie pojawia się $2H^+$ . Jeśli są trzy atomy wodoru, zapisujemy $3H^+$ . Reszta kwasowa ma wtedy taki ładunek ujemny, aby całość była zgodna z budową cząsteczki.

Zapamiętaj

Każdy kwas w dysocjacji daje kationy wodoru $H^+$ .

Kationy, aniony i reszta kwasowa

Kation to jon o ładunku dodatnim, a anion to jon o ładunku ujemnym. W dysocjacji kwasów kationem jest zwykle $H^+$ , a anionem jest reszta kwasowa.

Reszta kwasowa to część wzoru kwasu, która zostaje po odłączeniu wodoru. Na przykład:

w $HCl$ resztą kwasową jest $Cl^-$
w $HNO_3$ resztą kwasową jest $NO_3^-$
w $H_2SO_4$ resztą kwasową jest $SO_4^{2-}$
w $H_3PO_4$ resztą kwasową jest $PO_4^{3-}$

Podczas nauki warto patrzeć na wzór kwasu i od razu sprawdzać, ile ma atomów wodoru. To pomaga poprawnie zapisać liczbę jonów $H^+$ i ładunek anionu.

Co trzeba umieć na sprawdzian

Na sprawdzianie warto umieć:

wyjaśnić, czym jest dysocjacja elektrolityczna
odróżnić elektrolit od nieelektrolitu
podać przykłady substancji należących do obu grup
rozpoznać kation i anion
zapisać proste równania dysocjacji kwasów
wskazać resztę kwasową we wzorze kwasu

Częsty błąd polega na myleniu zwykłego rozpuszczania z dysocjacją. Substancja może się rozpuścić, ale jeśli nie powstaną jony, nie będzie elektrolitem.

Ważne

Roztwór przewodzi prąd nie dlatego, że „jest kwaśny”, ale dlatego, że znajdują się w nim jony.

Pobierz notatkę (PDF)

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…