Czasownik rozdzielnie złożony w języku niemieckim
Niemiecki
Zestaw wyjaśnia, czym są czasowniki rozdzielnie złożone w języku niemieckim i jak zachowują się w zdaniu. Nauczysz się rozpoznawać typowe przedrostki, poprawnie ustawiać części czasownika oraz odróżniać je od czasowników nierozdzielnych.
1.Czasownik rozdzielnie złożony
To czasownik zbudowany z dwóch części: przedrostka i czasownika podstawowego. W niektórych formach osobowych przedrostek oddziela się od czasownika i przesuwa na koniec zdania, np. ich stehe um 7 Uhr auf.
2.Przedrostek rozdzielny
To część dodana do czasownika, która w zdaniu głównym z odmienionym czasownikiem oddziela się od niego. Często zmienia znaczenie całego wyrazu, np. kommen – ankommen.
3.Miejsce przedrostka w zdaniu głównym
W zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik stoi zwykle na 2. miejscu, a przedrostek rozdzielny trafia na koniec zdania, np. Wir kaufen heute ein.
4.Bezokolicznik czasownika rozdzielnego
W bezokoliczniku obie części zapisuje się razem jako jeden wyraz, np. aufstehen, einkaufen, mitkommen. Taką formę znajdziesz w słowniku.
5.Najczęstsze przedrostki rozdzielne
Do typowych przedrostków rozdzielnych należą m.in.: ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu-, zurück-. Wiele z nich wskazuje kierunek lub zmianę czynności.
6.Akcent w czasowniku rozdzielnym
W czasownikach rozdzielnie złożonych akcent najczęściej pada na przedrostek, np. AUFstehen, EINkaufen. To pomaga odróżnić je od wielu czasowników nierozdzielnych.
7.Odmiana w czasie teraźniejszym
W Präsens odmieniasz tylko część podstawową, a przedrostek stawiasz na końcu zdania głównego, np. du räumst dein Zimmer auf, er kommt heute mit.
8.Pytanie z czasownikiem rozdzielnym
W pytaniu czasownik odmieniony stoi na początku lub po wyrazie pytającym, a przedrostek nadal znajduje się na końcu, np. Stehst du früh auf? Wann kommt ihr zurück?
9.Czas Perfekt
W czasie Perfekt imiesłów czasu przeszłego tworzysz zwykle przez wstawienie ge- między przedrostek a temat czasownika, np. aufstehen – ist aufgestanden, einkaufen – hat eingekauft.
10.Czasowniki modalne a rozdzielność
Gdy w zdaniu jest czasownik modalny, czasownik rozdzielnie złożony występuje na końcu w bezokoliczniku i nie rozdziela się, np. Ich muss heute einkaufen.
11.Zdanie podrzędne
W zdaniu podrzędnym czasownik rozdzielny nie rozdziela się; cała forma odmieniona stoi na końcu, np. ..., weil ich morgen einkaufe. Nie mówimy: weil ich kaufe ein.
12.Zaprzeczenie i inne elementy zdania
Przedrostek rozdzielny stoi na samym końcu zdania głównego, więc wyrazy takie jak nicht, dziś, jutro, dopełnienia czy okoliczniki pojawiają się przed nim, np. Er ruft mich heute nicht an.
13.Znaczenie czasownika rozdzielnego
Dodanie przedrostka często zmienia sens czasownika podstawowego, np. stehen – stać, aufstehen – wstawać; kommen – przychodzić, mitkommen – iść z kimś. Trzeba uczyć się ich jako całości.
14.Czasownik nierozdzielny
To czasownik z przedrostkiem, który nie oddziela się w zdaniu, np. besuchen, bekommen, verstehen. Wymowa i zapis pomagają odróżnić go od czasownika rozdzielnego.
15.Typowe przedrostki nierozdzielne
Najczęstsze przedrostki nierozdzielne to be-, ge-, emp-, ent-, er-, miss-, ver-, zer-. W zdaniu pozostają razem z czasownikiem, np. Ich verstehe dich.
16.Przedrostki o podwójnym charakterze
Niektóre przedrostki, np. durch-, über-, um-, unter-, hinter-, mogą tworzyć czasowniki rozdzielne lub nierozdzielne zależnie od znaczenia i akcentu. Dlatego trzeba sprawdzać konkretny czasownik.
17.Jak rozpoznać w słowniku
W słownikach czasowniki rozdzielne są zwykle oznaczone jako trennbar. Często podaje się też formy czasu przeszłego i informację, z jakim czasownikiem posiłkowym występują.
18.Przykład: aufstehen
aufstehen znaczy wstawać. W zdaniu głównym: Ich stehe um 6 Uhr auf. W Perfekt: Ich bin um 6 Uhr aufgestanden. To jeden z najczęściej używanych czasowników rozdzielnych.
19.Przykład: einkaufen
einkaufen znaczy robić zakupy. W zdaniu głównym: Wir kaufen am Samstag ein. Z czasownikiem modalnym: Wir wollen am Samstag einkaufen.
20.Błąd typowy uczniów
Częsty błąd to pozostawienie obu części razem w zdaniu głównym, np. Ich aufstehe um 7 Uhr. Poprawnie: Ich stehe um 7 Uhr auf. W zdaniu głównym przedrostek musi się oddzielić.