Polski

Środki stylistyczne w poezji

uczy się 1 osoba14 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Obrazowanie i brzmienie poetyckie
Etap 1 · 7 fiszek · 7 pytań
Etap 2: Środki retoryczne i funkcje stylistyczne
Etap 2 · 7 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Środki stylistyczne - powtórka przed egzaminemKlasy 7-8

Otwórz kartę pracy

Środki poetyckie: epitet, porównanie, przenośniaKlasy 4-5

Otwórz kartę pracy

Lekcje z kursów Odrabiamy

Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie

Epitet, porównanie, metaforaWideo, 8 min · Kurs E8 - Język polski 2027

Obejrzyj lekcję

Neologizm, zdrobnienie, zgrubienieWideo, 8 min · Kurs E8 - Język polski 2027

Obejrzyj lekcję

Powtórzenie, apostrofa, pytanie retoryczneWideo, 8 min · Kurs E8 - Język polski 2027

Obejrzyj lekcję

1.Środek stylistyczny

Celowy sposób użycia języka w utworze, który wzmacnia obrazowość, emocje, rytm albo znaczenie tekstu.

2.Epitet

Określenie rzeczownika, najczęściej przymiotnikiem, które podkreśla cechę osoby, przedmiotu lub zjawiska, np. „złota jesień”.

3.Porównanie

Zestawienie dwóch zjawisk, osób lub rzeczy na podstawie podobieństwa, zwykle z użyciem słów „jak”, „jakby”, „niby”, „niczym”.

4.Metafora

Przenośnia; połączenie wyrazów, które zyskuje nowe, niedosłowne znaczenie, np. „morze gwiazd”.

5.Personifikacja

Nadanie cech ludzkich zwierzętom, roślinom, przedmiotom lub zjawiskom, np. „wiatr śpiewa”.

6.Animizacja

Nadanie cech istot żywych przedmiotom, pojęciom lub zjawiskom, np. „morze oddycha”. Nie musi oznaczać cech typowo ludzkich.

7.Onomatopeja

Wyraz dźwiękonaśladowczy naśladujący odgłosy, np. „szum”, „brzęk”, „kumkanie”.

8.Powtórzenie

Celowe użycie tego samego wyrazu, zwrotu lub konstrukcji kilka razy, aby coś podkreślić, uporządkować rytm lub wzmocnić emocje.

9.Anafora

Powtórzenie tego samego wyrazu lub zwrotu na początku kolejnych wersów, zdań albo strof.

10.Pytanie retoryczne

Pytanie zadane nie po to, by uzyskać odpowiedź, lecz by skłonić do refleksji lub wzmocnić wypowiedź.

11.Wykrzyknienie

Wypowiedzenie o silnym ładunku emocjonalnym, często zakończone wykrzyknikiem, podkreślające uczucia mówiącego.

12.Apostrofa

Bezpośredni zwrot do osoby, bóstwa, pojęcia, ojczyzny lub innego adresata, np. „Litwo! Ojczyzno moja!”.

13.Hiperbola

Świadoma przesada, wyolbrzymienie jakiejś cechy, zjawiska lub uczucia w celu uzyskania mocniejszego efektu.

14.Oksymoron

Zestawienie wyrazów o przeciwstawnym znaczeniu, np. „gorzki smak szczęścia”, „żywy trup”.

Notatka

Po co poecie środki stylistyczne

Środek stylistyczny to celowe, nieprzypadkowe użycie języka. Poeta wybiera słowa tak, żeby czytelnik zobaczył obraz, usłyszał dźwięk albo poczuł emocję. Środki budują obrazowość, nastrój, rytm i podkreślają najważniejsze myśli utworu.

Środki można pogrupować według tego, na czym działają. Jedne zmieniają znaczenie słów, inne naśladują brzmienie, a jeszcze inne wynikają z budowy wypowiedzi. Podział bywa w opracowaniach różny, ale pomaga uporządkować nazwy.

Podział środków stylistycznych

Zapamiętaj

Na sprawdzianie nie wystarczy nazwać środek. Trzeba też wyjaśnić, co dzięki niemu zyskuje tekst.

Epitet i porównanie

Epitet to określenie rzeczownika. Najczęściej jest przymiotnikiem, ale bywa też imiesłowem, np. mglisty poranek, kruchy lód, skrzypiące schody. Epitet może nazywać zwykłą cechę albo dodawać ocenę i emocję. Aby go znaleźć, zapytaj od rzeczownika: jaki? jaka? jakie?

Porównanie zestawia dwie rzeczy podobne pod jakimś względem. Ma zwykle trzy części: to, co porównujemy, wyraz porównujący i to, do czego porównujemy. Wyrazy porównujące to najczęściej jak, jakby, niby, niczym.

Przykład

chmury płyną jak stado owiec; liście lśnią niczym miedziane monety

Porównanie pomaga czytelnikowi wyobrazić sobie rzecz nową przez coś, co już dobrze zna.

Metafora, hiperbola i oksymoron

Te trzy środki nadają słowom niedosłowny sens, ale każdy w inny sposób.

Środek	Jak rozpoznać	Przykład
metafora	połączenie słów ma nowe, przenośne znaczenie	las rąk na lekcji
hiperbola	celowa przesada	tysiąc razy cię prosiłem
oksymoron	połączenie wyrazów o przeciwnym znaczeniu	lodowaty żar

Metaforę łatwo pomylić z porównaniem. Porównanie zwykle zawiera wyraz jak albo niczym, a metafora łączy obie rzeczy bez takiego wyrazu. Las rąk to metafora, a ręce jak las drzew to porównanie.

Hiperbola wzmacnia uczucia i robi wrażenie na odbiorcy. Oksymoron zaskakuje i zmusza do zastanowienia, jak dwie sprzeczne cechy mogą istnieć razem.

Personifikacja i animizacja

Oba środki ożywiają to, co w rzeczywistości nie żyje albo nie jest człowiekiem. Różnią się tym, jakie cechy nadają.

Personifikacja nadaje cechy ludzkie: mówienie, myślenie, uczucia, ludzkie zachowania, np. zegar zrzędzi w kącie, stare drzwi narzekają przy każdym ruchu.
Animizacja nadaje cechy istot żywych w ogóle, nie tylko ludzi, np. pociąg pełznie przez dolinę, płomień pożera suche gałęzie.

Ważne

Zapytaj, kogo przypomina ożywiona rzecz. Jeśli mówi, myśli, czuje lub zachowuje się jak człowiek, to personifikacja. Jeśli tylko żyje i porusza się jak zwierzę, to animizacja.

Oba środki przybliżają świat przedstawiony. Przyroda i przedmioty stają się w wierszu bliskie, jakby miały własne życie.

Onomatopeja, powtórzenie i anafora

Onomatopeja to wyraz dźwiękonaśladowczy. Jego brzmienie przypomina odgłos, który nazywa, np. plusk, chlupot, tykanie, skrzypienie. Dzięki niej czytelnik słyszy opisaną scenę.

Powtórzenie to celowe użycie tego samego wyrazu, zwrotu lub budowy zdania kilka razy. Podkreśla ważną myśl, porządkuje rytm i wzmacnia emocje.

Anafora to szczególny rodzaj powtórzenia. Ten sam wyraz lub zwrot stoi na początku kolejnych wersów, zdań albo strof.

Przykład

Czekam na świt, / czekam na znak, / czekam na ciebie.

Każda anafora jest powtórzeniem, ale nie każde powtórzenie jest anaforą. O anaforze decyduje miejsce: początek kolejnych wersów lub zdań.

Pytanie retoryczne, wykrzyknienie, apostrofa

Te środki wyrażają emocje mówiącego i angażują odbiorcę.

Pytanie retoryczne nie czeka na odpowiedź. Skłania do refleksji albo podkreśla oczywistą myśl, np. Kto z nas nie tęskni za latem?
Wykrzyknienie ma silny ładunek emocjonalny i zwykle kończy się wykrzyknikiem, np. Jak pięknie pachnie łąka po burzy!
Apostrofa to bezpośredni zwrot do adresata: osoby, bóstwa, ojczyzny, pojęcia lub przyrody. Często zawiera wołacz i wyraz o, np. O nocy, ukryj nasze ślady.

Środki te często występują razem. Apostrofa może być zarazem wykrzyknieniem albo pytaniem retorycznym, np. Morze, dokąd niesiesz te statki?

Jak analizować środek stylistyczny

W zadaniu egzaminacyjnym zwykle trzeba znaleźć środek, nazwać go i określić jego funkcję. Pomaga stała kolejność pracy.

Najpierw odczytaj fragment dosłownie i sprawdź, co w nim jest niezwykłe. Potem przypisz nazwę na podstawie cechy charakterystycznej: wyrazu jak, przesady, sprzeczności albo zwrotu do adresata. Na końcu napisz, jaki efekt daje ten środek.