Lalka Bolesława Prusa – najważniejsze zagadnienia

1.Czas akcji „Lalki”

Akcja powieści obejmuje okres od marca 1878 roku do października 1879 roku.

2.Znaczenie tytułu „Lalka”

Tytuł odnosi się do procesu o lalkę: sporu baronowej Krzeszowskiej ze Stawską, oskarżoną o kradzież i rozbicie lalki. Nawiązuje też do Izabeli Łęckiej i całej arystokracji.

3.Topos theatrum mundi

Motyw świata jako teatru. W „Lalce” wiąże się z układaniem i nakręcaniem lalek przez Rzeckiego oraz jego refleksją o marności ludzkiego życia.

4.Powieść realistyczna

Utwór dokładnie odzwierciedlający rzeczywistość współczesną autorowi. „Lalka” jest zarazem powieścią społeczną, psychologiczną i romansem.

5.Powieść panoramiczna

Powieść ukazująca szeroki, zróżnicowany obraz społeczeństwa. W „Lalce” obejmuje m.in. arystokrację, naukowców, studentów, subiektów, Żydów i biedotę.

6.Kompozycja otwarta

Taki sposób budowy utworu, w którym brak wyraźnego, jednoznacznego zakończenia. Losy Wokulskiego nie zostają ostatecznie wyjaśnione.

7.Narracja w „Lalce”

W powieści występuje narracja trzecioosobowa wszechwiedząca i zdystansowana oraz narracja pierwszoosobowa w „Pamiętniku starego subiekta”.

8.„Pamiętnik starego subiekta”

Część powieści zawierająca subiektywne przemyślenia Ignacego Rzeckiego. Przeplata główną fabułę i pogłębia obraz wydarzeń.

9.Mowa pozornie zależna

Sposób przedstawiania myśli bohatera przez narratora. Pozornie brzmi jak wypowiedź narratora, ale naprawdę oddaje tok myśli postaci.

10.Trzy pokolenia w „Lalce”

Romantycy, ludzie epoki przejściowej i pozytywiści. Reprezentują odmienne postawy wobec historii, pracy, nauki i społeczeństwa.

11.Stanisław Wokulski

Czterdziestopięcioletni bohater pogranicza epok. Powstaniec, zesłaniec, kupiec, filantrop i człowiek rozdarty między romantyczną miłością a pozytywistycznym kultem pracy i postępu.

12.Rozdarcie Wokulskiego

Łączy w sobie cechy romantyka i pozytywisty: indywidualizm, nieszczęśliwą miłość, patriotyzm i skłonność do cierpienia, ale też pracowitość, utylitaryzm, wiarę w naukę i pomoc potrzebującym.

13.Ignacy Rzecki

Przyjaciel Wokulskiego, idealista i „ostatni romantyk”. Uczciwy subiekt, przywiązany do dawnych poglądów, mitu napoleońskiego i stałego porządku życia.

14.Izabela Łęcka

Młoda zubożała arystokratka, piękna i świadoma urody. Egoistyczna, materialistyczna, gardzi Wokulskim jako kupcem, flirtuje ze Starskim i ostatecznie postanawia wstąpić do klasztoru.

15.Henryk Szlangbaum

Żyd, subiekt u Wokulskiego, poznany przez niego na Syberii. Gdy próbował się asymilować, spotkał się z antysemityzmem.

16.Michał Szuman

Zamożny lekarz i myśliciel. Leczył za darmo i przewidział fatalny koniec miłości Wokulskiego.

17.Julian Ochocki

Wykształcony naukowiec, typowy przedstawiciel pozytywizmu. Wierzył w postęp, ale wyjechał z kraju z powodu braku społecznego zrozumienia.

18.Praca u podstaw

Hasło realizowane przez pomoc najuboższym i poprawę ich sytuacji. Wokulski wspiera m.in. Mariannę, Wysockich i Węgiełka.

19.Panorama arystokracji

Arystokraci w „Lalce” uważają się za lepszych, żyją ponad stan, gardzą pracą i chętnie korzystają z cudzej pomocy, zachowując poczucie własnej wyjątkowości.

20.Naukowcy w „Lalce”

Są oddani nauce, wierzą w postęp, działają w trudnych warunkach, brakuje im pieniędzy i zrozumienia. Często odczuwają samotność.

21.Sklep jako motyw

Sklep jest przestrzenią pracy, spotkań i obserwacji ludzi różnych stanów. Ma też znaczenie symboliczne jako miejsce porządkowania świata społecznego.

22.Motyw samotności

Samotność dotyka wielu bohaterów. Najsilniej widać ją u Wokulskiego, ale także u niezrozumianych naukowców i Rzeckiego niedopasowanego do nowej rzeczywistości.

23.Awans społeczny w „Lalce”

Prus pokazuje, że w XIX wieku awans społeczny jest bardzo trudny. Wymaga wysiłku, a mimo to nie daje pewności szczęścia ani szacunku.