Polski

Mowa zależna

100% pozytywnych (1 ocena)uczy się 9 osób10 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

Etap 1: Podstawy i budowa mowy zależnej
Etap 1 · 8 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Przekształcanie i zapis wypowiedzi
Etap 2 · 2 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Mowa zależna i niezależna - przytaczanie wypowiedziKlasy 7-8

Otwórz kartę pracy

1.Mowa zależna

Sposób przytaczania cudzej wypowiedzi w formie zdania podrzędnego, zależnego od czasownika typu: powiedział, zapytał, stwierdził. Nie cytuje się wypowiedzi dosłownie, lecz przekazuje jej treść.

2.Mowa niezależna

Dosłowne przytoczenie czyjejś wypowiedzi. Zwykle zapisuje się ją po dwukropku lub myślniku, często w cudzysłowie, np. Mama powiedziała: „Wracaj wcześnie”.

3.Zdanie nadrzędne

Część wypowiedzi, od której zależy mowa zależna. Zawiera zwykle czasownik wprowadzający, np. powiedział, spytała, zapytał, obiecał.

4.Zdanie podrzędne dopełnieniowe

Najczęstszy typ zdania używany w mowie zależnej. Odpowiada na pytania przypadków i dopełnia treść czasownika mówienia, np. Powiedział, że przyjdzie.

5.Spójnik „że”

Najczęstszy wyraz wprowadzający mowę zależną przy zdaniach oznajmujących, np. Ola powiedziała, że jest zmęczona.

6.Spójnik „czy”

Wyraz używany w mowie zależnej przy pytaniach, na które odpowiada się tak lub nie, np. Zapytał, czy przyjdę jutro.

7.Wyraz pytajny w mowie zależnej

W pytaniach szczegółowych mowę zależną wprowadzają wyrazy takie jak: kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego, jak, np. Spytała, gdzie mieszkam.

8.Przekształcenie mowy niezależnej

Zmiana wypowiedzi dosłownej na zależną polega na usunięciu cytatu i włączeniu jego treści do zdania podrzędnego, często ze zmianą zaimków, form osobowych i znaków interpunkcyjnych.

9.Interpunkcja w mowie zależnej

W mowie zależnej zwykle nie używa się dwukropka, myślnika ani cudzysłowu do zaznaczenia wypowiedzi. Między zdaniem nadrzędnym a podrzędnym najczęściej stawia się przecinek.

10.Zmiana zaimków i form osób

Przy przekształcaniu na mowę zależną często trzeba zmienić zaimki i formy czasownika, np. „Przyjdę jutro” → Powiedział, że przyjdzie następnego dnia.

Notatka

Dwa sposoby przytaczania cudzych słów

Cudzą wypowiedź można przekazać na dwa sposoby. Mowa niezależna powtarza ją dosłownie, słowo w słowo. Mowa zależna przekazuje tylko jej treść, w zdaniu osoby, która relacjonuje.

Cecha	Mowa niezależna	Mowa zależna
Wierność słowom	dosłowny cytat	sama treść
Forma	osobne zdanie cytatu	zdanie podrzędne
Znaki	dwukropek, myślnik, cudzysłów	zwykle przecinek
Formy osób	jak u autora słów	dopasowane do relacjonującego

W mowie niezależnej cytat stoi po dwukropku albo przed myślnikiem i czasownikiem mówienia, np. Kuba zawołał: „Mam bilety!” albo „Mam bilety!” - zawołał Kuba. Mowa niezależna ożywia opowiadanie i dialog. Mowa zależna jest krótsza i pozwala streścić rozmowę.

Budowa mowy zależnej

Mowa zależna to zdanie złożone podrzędnie. Składa się z dwóch części:

zdanie nadrzędne zawiera czasownik wprowadzający, np. oznajmił, zawołał, przyznała, poprosił, zapytała;
zdanie podrzędne zawiera treść cudzej wypowiedzi.

Zdanie podrzędne jest tu najczęściej dopełnieniowe. Odpowiada na pytanie przypadka zadane od czasownika mówienia, np. oznajmił (co?), zapytała (o co?). Bez niego zdanie nadrzędne byłoby niepełne, bo nie wiadomo, co ktoś powiedział.

Przykład

Kuba zawołał (co?), że ma bilety na koncert.

Czasownik wprowadzający warto dobierać do sytuacji. Inaczej brzmi relacja z czasownikiem obiecał, a inaczej z czasownikiem ostrzegł albo przyznał.

Czym wprowadzamy mowę zależną

Wyraz wprowadzający zależy od tego, jaka była pierwotna wypowiedź.

Wypowiedź	Wyraz wprowadzający	Mowa zależna
oznajmienie	że	Sąsiad wspomniał, że wyjeżdża nad morze.
pytanie rozstrzygnięcia	czy	Przechodzień spytał, czy znam drogę na dworzec.
pytanie szczegółowe	kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego, jak	Zosia zapytała, kiedy zaczyna się film.
polecenie, prośba	żeby	Trener polecił, żebyśmy się rozgrzali.

Na pytanie rozstrzygnięcia odpowiada się tak lub nie. W mowie zależnej dodajemy do niego czy, nawet gdy w cytacie go nie było, np. „Idziesz?” → spytał, czy idę. W pytaniu szczegółowym zostaje ten sam wyraz pytajny.

Ważne

Spójnik że nie wprowadza pytań. Że w miejscu czy albo wyrazu pytajnego zmienia pytanie w oznajmienie.

Przekształcanie krok po kroku

Zamiana mowy niezależnej na zależną przebiega zwykle w tej samej kolejności. Najpierw ustalamy, czy cytat jest oznajmieniem, pytaniem czy prośbą. Od tego zależy wyraz wprowadzający.

Przykład: „Dlaczego się spóźniłeś?” - zapytała Tomka wychowawczyni. Czasownik zapytała przechodzi do zdania nadrzędnego. Znikają cudzysłów, myślnik i pytajnik. Wyraz pytajny dlaczego zostaje, a forma spóźniłeś zmienia się na spóźnił. Wynik: Wychowawczyni zapytała Tomka, dlaczego się spóźnił.

Z mowy niezależnej na zależną

Przekształcenie w drugą stronę odwraca te kroki. Odtwarzamy dosłowne słowa mówiącego, wracamy do jego form osobowych i dodajemy dwukropek lub myślnik oraz cudzysłów.

Zmiana osób, zaimków i określeń czasu

W mowie niezależnej mówi autor słów, więc używa formy ja albo my. W mowie zależnej mówi ktoś inny. Dlatego formy osobowe dopasowujemy do relacjonującego.

Forma ja autora słów zwykle przechodzi w 3. osobę, np. „Zbudowałem budkę” → Wojtek pochwalił się, że zbudował budkę.
Zwrot do słuchacza zmienia się, gdy słuchaczem był relacjonujący, np. Marek powiedział: „Pożyczę ci mój rower” → Marek powiedział, że pożyczy mi swój rower.
Zaimek dzierżawczy mój przechodzi w jego, jej albo swój.
Określenia czasu i miejsca zmieniamy, gdy relacjonujemy później lub gdzie indziej, np. dziś → tego dnia, wczoraj → poprzedniego dnia, tutaj → tam.

Zapamiętaj

Treść wypowiedzi się nie zmienia. Zmieniamy tylko formy zależne od tego, kto mówi, kiedy i gdzie.

Interpunkcja i typowe błędy

W mowie zależnej przed że, czy, żeby i wyrazem pytajnym stawiamy przecinek. Nie ma dwukropka, myślnika ani cudzysłowu, bo nie ma dosłownego cytatu. Zdanie kończy się zwykle kropką, także wtedy, gdy relacjonujemy pytanie albo okrzyk. Pytajnik stawiamy tylko wtedy, gdy pytaniem jest całe zdanie, np. Czy wiesz, kiedy wraca Ewa?

Najczęstsze błędy: