Młoda Polska – cechy epoki i twórcy

1.Młoda Polska

Nazwa epoki w kulturze polskiej przypadającej na lata około 1890–1918. Był to czas buntu przeciw pozytywizmowi, rozwoju modernizmu, symbolizmu i dekadentyzmu oraz silnego zainteresowania sztuką i przeżyciami wewnętrznymi człowieka.

2.Modernizm

Ogólna nazwa nowych prądów artystycznych przełomu XIX i XX wieku. Podkreślał odejście od dawnych schematów, poszukiwanie nowych form wyrazu i przekonanie, że sztuka nie musi pełnić funkcji użytkowej.

3.Dekadentyzm

Postawa charakterystyczna dla części twórców epoki: poczucie schyłku kultury, bezsilności, znużenia, lęku i braku sensu działania. Często łączyła się z pesymizmem i nastrojem końca wieku.

4.Symbolizm

Kierunek artystyczny, w którym ważną rolę odgrywa symbol, czyli znak mający ukryte, głębsze znaczenie. Zamiast mówić wprost, twórca sugeruje sensy przez obrazy, nastroje i skojarzenia.

5.Impresjonizm

Kierunek dążący do uchwycenia ulotnego wrażenia, nastroju, światła, barwy i chwili. W literaturze przejawiał się przez nastrojowość, muzyczność języka i opisy chwilowych doznań.

6.Ekspresjonizm

Sposób tworzenia polegający na silnym, często wyolbrzymionym wyrażaniu uczuć i przeżyć wewnętrznych. Liczy się emocja, nie wierne odtwarzanie rzeczywistości.

7.Naturalizm

Kierunek dążący do bardzo dokładnego, czasem brutalnego pokazywania rzeczywistości, także biedy, choroby i brzydoty. Człowiek bywa ukazywany jako zależny od biologii i środowiska.

8.„Sztuka dla sztuki”

Hasło epoki mówiące, że sztuka ma wartość sama w sobie i nie musi służyć celom moralnym, patriotycznym czy praktycznym. Liczy się piękno, forma i przeżycie estetyczne.

9.Franciszek Nietzsche

Filozof, którego poglądy oddziaływały na epokę. Głosił krytykę słabości, pochwałę siły jednostki i ideę przewartościowania wartości. Jego myśl inspirowała część modernistów.

10.Arthur Schopenhauer

Filozof ważny dla nastroju epoki. Uważał, że życie wiąże się z cierpieniem, a człowiek jest rządzony przez ślepą wolę. Jego pesymizm silnie wpłynął na dekadentów.

11.Stanisław Przybyszewski

Jeden z głównych ideologów Młodej Polski. Głosił kult sztuki i artysty, podkreślał znaczenie psychiki, instynktu i przeżyć wewnętrznych. Był ważną postacią życia artystycznego epoki.

12.Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Poeta Młodej Polski znany z liryki dekadenckiej, nastrojowej i tatrzańskiej. W jego twórczości pojawiają się pesymizm, zwątpienie, erotyka i zachwyt naturą.

13.Jan Kasprowicz

Poeta epoki, autor między innymi hymnów i liryk religijnych. Jego twórczość obejmuje fazę naturalistyczną, ekspresyjną i późniejszą, bardziej wyciszoną, franciszkańską.

14.Leopold Staff

Poeta debiutujący w Młodej Polsce. Łączył wpływy modernizmu z klasycznym ładem, pochwałą pracy nad sobą i harmonii. Jego twórczość bywa mniej skrajna niż u dekadentów.

15.Stanisław Wyspiański

Dramatopisarz, poeta, malarz i projektant, jedna z najwybitniejszych postaci epoki. Autor „Wesela”, dramatu symbolicznego pokazującego społeczeństwo polskie i jego niemoc wobec spraw narodowych.

16.Władysław Reymont

Pisarz związany z epoką, autor „Chłopów” i „Ziemi obiecanej”. W „Chłopach” ukazał życie wsi, rytm natury, obyczaje i konflikty społeczne.

17.Stefan Żeromski

Pisarz Młodej Polski, autor utworów poruszających problemy społeczne i moralne, takich jak „Ludzie bezdomni” czy „Syzyfowe prace”. Łączył wrażliwość społeczną z nowoczesnymi środkami artystycznymi.

18.Chłopomania

Moda części inteligencji na fascynację życiem wsi, ludowością i kulturą chłopską. Zjawisko to ważnie pojawia się w „Weselu” Wyspiańskiego.