Imiesłowy i ich rodzaje

1.Imiesłów

Nieosobowa forma czasownika łącząca cechy czasownika z cechami innej części mowy. Oznacza czynność lub stan, ale nie odmienia się jak osobowa forma czasownika.

2.Imiesłów przymiotnikowy czynny

Forma odpowiadająca na pytania jaki? jaka? jakie? Oznacza wykonawcę czynności i ma cechy przymiotnika, więc odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki. Tworzy się go tylko od czasowników niedokonanych, np. „czytający” (nie ma formy „przeczytający”).

3.Imiesłów przymiotnikowy bierny

Forma o cechach przymiotnika oznaczająca obiekt poddany czynności, np. „napisany”, „zbudowany”. Odmienia się przez rodzaje, liczby i przypadki. Tworzy się go głównie od czasowników przechodnich.

4.Imiesłów przysłówkowy współczesny

Nieodmienna forma czasownika oznaczająca czynność odbywającą się równocześnie z czynnością wyrażoną orzeczeniem, np. „idąc, rozmawiał”. Kończy się zwykle na „-ąc”.

5.Imiesłów przysłówkowy uprzedni

Nieodmienna forma czasownika oznaczająca czynność wcześniejszą od tej wyrażonej orzeczeniem, np. „zjadłszy, wyszedł”. Kończy się zwykle na „-wszy” lub „-łszy”.

6.Odmienność imiesłowów

Imiesłowy przymiotnikowe są odmienne, bo zachowują się jak przymiotniki. Imiesłowy przysłówkowe są nieodmienne - nie zmieniają formy przez przypadki, liczby ani rodzaje.

7.Funkcja imiesłowu przymiotnikowego

W zdaniu może pełnić funkcję przydawki, np. „śpiewający chłopiec”, albo orzecznika w połączeniu z czasownikiem, np. „list był napisany starannie”.

8.Równoważnik zdania z imiesłowem

Konstrukcja z imiesłowem przysłówkowym, która zastępuje zdanie podrzędne, np. „Wracając do domu, spotkałem kolegę”. Nie ma osobowego orzeczenia.

9.Zasada wspólnego podmiotu

W konstrukcji z imiesłowem przysłówkowym wykonawca czynności wyrażonej imiesłowem musi być ten sam co wykonawca czynności w orzeczeniu. Inaczej powstaje błąd składniowy.

10.Przecinek przy imiesłowie przysłówkowym

Imiesłowowy równoważnik zdania z imiesłowem przysłówkowym zwykle oddziela się przecinkiem, np. „Czytając książkę, zasnął”. To ważna zasada interpunkcyjna.

11.Czasowniki przechodnie

To czasowniki, które mogą łączyć się z dopełnieniem bliższym, np. „czytać książkę”, „budować dom”. Od nich najczęściej tworzy się imiesłowy przymiotnikowe bierne.

12.Końcówki imiesłowów

Typowe zakończenia to: czynny „-ący”, bierny „-ny”, „-ty”, współczesny „-ąc”, uprzedni „-wszy”, „-łszy”. Same końcówki pomagają w rozpoznawaniu formy, ale trzeba jeszcze sprawdzić jej funkcję.