Dziady cz. III – motywy i problematyka

1.Mesjanizm

Pogląd, według którego naród polski ma szczególną misję dziejową: przez własne cierpienie ma odkupić inne narody, podobnie jak Chrystus odkupił ludzi.

2.Prometeizm

Postawa buntu jednostki przeciw Bogu lub wyższemu porządkowi w imię dobra zbiorowości. W dramacie ujawnia się szczególnie w wystąpieniu Konrada.

3.Winkelriedyzm

Koncepcja poświęcenia się narodu dla dobra innych narodów, nawiązująca do legendy o Winkelriedzie. Polska ma przyjąć na siebie ciosy historii, by otworzyć drogę wolności innym.

4.Konrad

Główny bohater dramatu, dawny Gustaw. Jest poetą, indywidualistą i patriotą, który przechodzi od nieszczęśliwej miłości do walki o sprawę narodową.

5.Wielka Improwizacja

Monolog Konrada ukazujący jego pychę, samotność, ogromną miłość do narodu i bunt wobec Boga. Bohater chce zdobyć władzę nad ludzkimi duszami, by uszczęśliwić swój naród.

6.Widzenie księdza Piotra

Scena profetyczna, w której pokorny zakonnik otrzymuje wizję losów Polski. Zapowiada ona cierpienie narodu, ale też przyszłe odrodzenie i zwycięstwo dobra.

7.Martyrologia narodu

Motyw cierpienia Polaków prześladowanych przez zaborcę. Obejmuje więzienia, zsyłki, przesłuchania i łamanie młodzieży po procesie filomatów.

8.Salon warszawski

Scena pokazująca podziały społeczne. Towarzystwo stolikowe jest bierne i powierzchowne, a grupa przy drzwiach interesuje się losem ojczyzny i represjami.

9.Sen Senatora

Scena demaskująca lęki i moralne zepsucie Nowosilcowa. Pokazuje, że pozorna potęga tyrana kryje wewnętrzny niepokój i zapowiedź kary.

10.Nowosilcow

Historyczna postać przedstawiona jako uosobienie carskiego terroru, okrucieństwa i nadużycia władzy wobec Polaków, zwłaszcza młodzieży.

11.Motyw tyranii

Ukazanie bezwzględnej władzy opartej na strachu, przemocy i niesprawiedliwości. W dramacie realizuje się głównie przez działania carskich urzędników.

12.Motyw profetyzmu

Obecność proroctw, wizji i zapowiedzi przyszłości. Dzięki nim dramat przekracza realistyczny opis wydarzeń i nadaje historii sens religijny oraz moralny.

13.Motyw walki dobra ze złem

W dramacie ścierają się siły moralne i duchowe: niewinni więźniowie, ksiądz Piotr i Ewa przeciwstawieni są tyranom, pysze i mocom piekielnym.

14.Ewa

Młoda, niewinna bohaterka, której widzenie ukazuje religijność, czystość i prostą więź z Bogiem. Stanowi kontrast wobec zbuntowanego Konrada.