Romantyzm w literaturze polskiej

1.Romantyzm

Epoka literacka i prąd umysłowy rozwijający się w Polsce głównie w latach 1822–1863. Podkreślał znaczenie uczucia, wyobraźni, wolności jednostki, duchowości oraz zainteresowanie historią, naturą i kulturą ludową.

2.1822–1863

Najczęściej przyjmowane ramy czasowe polskiego romantyzmu: od wydania „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza do upadku powstania styczniowego.

3.Ludowość

Jedna z podstaw romantyzmu: zainteresowanie kulturą ludu, wierzeniami, obrzędami, moralnością prostych ludzi i językiem potocznym. Widoczna m.in. w balladach i II części „Dziadów”.

4.Irracjonalizm

Przekonanie, że nie wszystko można poznać rozumem. Romantycy cenili intuicję, wiarę, przeczucie i doświadczenie duchowe bardziej niż chłodny racjonalizm oświecenia.

5.Indywidualizm romantyczny

Przekonanie o wyjątkowości jednostki, jej wewnętrznych przeżyciach, prawie do buntu i samotności. Bohater romantyczny często jest wyobcowany, tajemniczy i rozdarty wewnętrznie.

6.Bohater romantyczny

Postać kierująca się uczuciem, wyobraźnią i ideą. Często samotna, skłócona ze światem, gotowa do poświęcenia, przechodząca przemianę wewnętrzną, jak Gustaw-Konrad czy Kordian.

7.Mesjanizm

Idea głosząca, że naród polski ma szczególną misję dziejową i przez własne cierpienie odkupi inne narody. Wyraźnie obecna w III części „Dziadów” i „Księgach narodu polskiego...”.

8.Prometeizm

Postawa buntu jednostki przeciw wyższej sile w imię dobra ogółu. W literaturze romantycznej wyraża się w gotowości do cierpienia i poświęcenia dla narodu, np. u Konrada.

9.Winkelriedyzm

Koncepcja poświęcenia jednostki lub narodu dla dobra wspólnego, nawiązująca do legendy o Arnoldzie Winkelriedzie. W polskim romantyzmie wiąże się zwłaszcza z myślą Słowackiego.

10.Historyzm

Zainteresowanie przeszłością narodową, dawnymi epokami, bohaterami i wydarzeniami historycznymi. Romantycy sięgali do historii, by budować tożsamość narodową i komentować współczesność.

11.Synkretyzm rodzajowy

Łączenie cech różnych rodzajów literackich w jednym utworze, np. dramatu, liryki i epiki. To ważna cecha romantycznego dramatu, zwłaszcza „Dziadów”.

12.Ballada romantyczna

Gatunek łączący elementy epickie, liryczne i dramatyczne. Cechują ją tajemniczość, ludowość, obecność przyrody i zjawisk nadprzyrodzonych oraz wyraźny sens moralny.

13.Dramat romantyczny

Gatunek odchodzący od klasycznych zasad jedności miejsca, czasu i akcji. Charakteryzuje się luźną kompozycją, scenami realistycznymi i fantastycznymi, synkretyzmem i otwartością formy.

14.Adam Mickiewicz

Najważniejszy poeta polskiego romantyzmu, autor m.in. „Ballad i romansów”, „Dziadów”, „Pana Tadeusza”, „Konrada Wallenroda” i „Sonetów krymskich”. Nazywany wieszczem narodowym.

15.Juliusz Słowacki

Jeden z trzech wielkich poetów romantyzmu, autor „Kordiana”, „Balladyny”, „Beniowskiego”, „Grobu Agamemnona” i „Testamentu mojego”. Często ukazywał problem dojrzewania do czynu.

16.Zygmunt Krasiński

Romantyczny poeta i dramatopisarz, autor „Nie-Boskiej komedii” oraz „Irydiona”. Podejmował temat rewolucji, kryzysu arystokracji i konfliktów społecznych.

17.Cyprian Kamil Norwid

Poeta późnego romantyzmu, autor utworów takich jak „Fortepian Szopena” i „Bema pamięci żałobny-rapsod”. Jego twórczość jest intelektualna, skrótowa i pełna refleksji o kulturze i pracy.

18.Wieszcz narodowy

Poeta uznawany za duchowego przewodnika narodu. W polskim romantyzmie mianem wieszczów określa się przede wszystkim Mickiewicza, Słowackiego i Krasińskiego.