Mitoza i mejoza

1.Cykl komórkowy

Uporządkowany ciąg zdarzeń w życiu komórki, obejmujący interfazę oraz fazę podziałową. W interfazie komórka rośnie, syntetyzuje potrzebne substancje i zwykle podwaja DNA, a potem przechodzi do podziału jądra i cytoplazmy.

2.Interfaza

Okres między kolejnymi podziałami komórki. Obejmuje fazy $G_1$, $S$ i $G_2$; w fazie $S$ zachodzi replikacja DNA, dzięki czemu chromosomy przed podziałem składają się z dwóch chromatyd siostrzanych.

3.Chromosom

Struktura zbudowana z DNA i białek, zawierająca informację genetyczną. Przed replikacją ma jedną chromatydę, a po replikacji dwie chromatydy siostrzane połączone centromerem.

4.Chromatydy siostrzane

Dwie identyczne kopie chromosomu powstałe po replikacji DNA. Są połączone centromerem i rozdzielają się podczas mitozy oraz podczas mejozy II.

5.Centromer

Przewężenie chromosomu łączące chromatydy siostrzane. W tym miejscu przyczepiają się włókna wrzeciona podziałowego, które umożliwiają ruch chromosomów podczas podziału.

6.Mitoza

Podział jądra komórkowego, w wyniku którego z jednej komórki macierzystej powstają dwie komórki potomne o takiej samej liczbie chromosomów i zazwyczaj identycznej informacji genetycznej.

7.Profaza mitozy

Początkowa faza mitozy, w której chromatyna kondensuje w widoczne chromosomy, zanika jąderko, a otoczka jądrowa ulega rozpadowi. Tworzy się też wrzeciono podziałowe.

8.Metafaza mitozy

Faza, w której chromosomy ustawiają się w płaszczyźnie równikowej komórki. To dogodne stadium do obserwacji kariotypu, bo chromosomy są maksymalnie skondensowane.

9.Anafaza mitozy

Faza, w której chromatydy siostrzane rozdzielają się i wędrują do przeciwnych biegunów komórki. Od tego momentu każda z nich staje się osobnym chromosomem.

10.Telofaza i cytokineza

W telofazie odtwarzają się jądra potomne, a chromosomy ulegają dekondensacji. Cytokineza to podział cytoplazmy, który prowadzi do powstania dwóch oddzielnych komórek potomnych.

11.Mejoza

Podział komórkowy prowadzący do powstania zwykle czterech komórek potomnych o zredukowanej o połowę liczbie chromosomów. Składa się z dwóch kolejnych podziałów: mejozy I i mejozy II.

12.Mejoza I

Pierwszy podział mejotyczny, zwany redukcyjnym. Rozdzielają się w nim chromosomy homologiczne, dlatego liczba chromosomów w komórkach potomnych zmniejsza się o połowę.

13.Mejoza II

Drugi podział mejotyczny, przypominający mitozę. Rozdzielają się w nim chromatydy siostrzane, ale liczba chromosomów nie ulega już dalszej redukcji.

14.Chromosomy homologiczne

Para chromosomów podobnych pod względem kształtu, wielkości i położenia genów. Jeden chromosom pochodzi od matki, drugi od ojca; łączą się w pary podczas mejozy I.

15.Crossing-over

Wymiana odcinków między niesiostrzanymi chromatydami chromosomów homologicznych w profazie I mejozy. Prowadzi do rekombinacji genetycznej i zwiększa zmienność potomstwa.

16.Biwalent

Para chromosomów homologicznych połączonych ze sobą w profazie I mejozy. Każdy z chromosomów ma dwie chromatydy, więc cały biwalent zawiera cztery chromatydy.

17.Komórka diploidalna

Komórka zawierająca podwójny zestaw chromosomów, oznaczany jako $2n$. U człowieka większość komórek somatycznych jest diploidalna i ma 46 chromosomów.

18.Komórka haploidalna

Komórka zawierająca pojedynczy zestaw chromosomów, oznaczany jako $n$. U człowieka gamety są haploidalne i mają 23 chromosomy.

19.Gamety

Komórki rozrodcze powstające w wyniku mejozy, na przykład plemniki i komórki jajowe. Są haploidalne, aby po zapłodnieniu została odtworzona diploidalna liczba chromosomów.

20.Rekombinacja genetyczna

Powstawanie nowych układów alleli w komórkach potomnych. W mejozie wynika głównie z crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów homologicznych.