Genetyka mendlowska

1.Gen

Odcinek DNA zawierający informację potrzebną do powstania określonego produktu, najczęściej białka lub RNA. W genetyce mendlowskiej gen warunkuje określoną cechę lub jej wariant.

2.Allel

Jedna z wersji tego samego genu. Dwa allele tego samego genu znajdują się w tym samym locus na chromosomach homologicznych.

3.Locus

Miejsce położenia genu na chromosomie. Geny zajmujące to samo locus na chromosomach homologicznych mogą występować jako różne allele.

4.Genotyp

Zestaw alleli danego organizmu, odnoszony do jednej cechy lub całego genomu. Przykładowo genotypy $AA$, $Aa$ i $aa$ mogą warunkować różne warianty cechy.

5.Fenotyp

Zespół obserwowalnych cech organizmu wynikających ze współdziałania genotypu i środowiska. W zadaniach mendlowskich fenotyp to zwykle widoczny wariant cechy, np. barwa nasion.

6.Homozygota

Organizm mający dwa takie same allele danego genu, np. $AA$ albo $aa$. Może być homozygotą dominującą lub recesywną.

7.Heterozygota

Organizm mający dwa różne allele danego genu, np. $Aa$. Przy dominacji pełnej ujawnia w fenotypie allel dominujący.

8.Allel dominujący

Allel ujawniający się w fenotypie heterozygoty. Zwykle oznacza się go wielką literą, np. $A$.

9.Allel recesywny

Allel ujawniający się w fenotypie tylko w układzie homozygotycznym, np. $aa$, jeśli występuje dominacja pełna.

10.Dominacja pełna

Sytuacja, w której heterozygota ma taki sam fenotyp jak homozygota dominująca. To klasyczny model omawiany w genetyce mendlowskiej.

11.Prawo czystości gamet

I prawo Mendla. Podczas powstawania gamet allele danej pary rozdzielają się, dlatego każda gameta zawiera tylko jeden allel danego genu.

12.Prawo niezależnej segregacji cech

II prawo Mendla. Allele różnych genów mogą rozchodzić się do gamet niezależnie od siebie, jeśli geny leżą na różnych chromosomach lub dostatecznie daleko na tym samym chromosomie.

13.Krzyżówka genetyczna

Schemat pozwalający przewidzieć genotypy i fenotypy potomstwa na podstawie gamet rodziców. Często zapisuje się ją w formie tabeli Punnetta.

14.Pokolenie rodzicielskie

Pokolenie oznaczane jako $P$. To organizmy, od których rozpoczyna się analizę dziedziczenia w krzyżówce genetycznej.

15.Pierwsze pokolenie potomne

Pokolenie $F_1$, powstające ze skrzyżowania osobników pokolenia $P$. W klasycznych doświadczeniach Mendla osobniki $F_1$ były często jednolite fenotypowo.

16.Drugie pokolenie potomne

Pokolenie $F_2$, powstające zwykle ze skrzyżowania osobników $F_1$ między sobą. W nim ujawniają się charakterystyczne stosunki fenotypowe i genotypowe.

17.Krzyżówka testowa

Krzyżowanie osobnika o dominującym fenotypie z homozygotą recesywną w celu ustalenia jego genotypu. Jeśli pojawi się fenotyp recesywny u potomstwa, badany osobnik był heterozygotą.

18.Stosunek fenotypowy $3:1$

Typowy wynik krzyżowania dwóch heterozygot $Aa \times Aa$ przy dominacji pełnej. Trzy części potomstwa mają fenotyp dominujący, a jedna recesywny.

19.Stosunek genotypowy $1:2:1$

Typowy rozkład genotypów w potomstwie po krzyżowaniu $Aa \times Aa$: $AA:Aa:aa = 1:2:1$. Nie jest to to samo co stosunek fenotypowy.

20.Stosunek fenotypowy $9:3:3:1$

Typowy wynik krzyżówki dwugenowej heterozygot $AaBb \times AaBb$ przy niezależnej segregacji i dominacji pełnej dla obu cech.